QyhoTIj. Birleşik sözcükler, yeni bir kavramı belirtmek amacıyla iki veya daha fazla sözcüğün bir araya gelmesiyle oluşur. Yeni sözcük oluşumlarında bazı harflerin düşmesi görülebilir. Ya da iki sözcükte hiçbir harf kaybetmeden birleştirilebilir. Kurallar çerçevesinde birleşik sözcükler bitişik ya da ayrı olarak yazılabilmektedir. Bitişik Olarak Yazılan Birleşik Sözcüklerİki kelime birleşirken ses düşmesine yani ünlü düşmesine uğruyorsa sözcükler bitişik olarak yazılır. Örneğin; Pazar + Ertesi = Pazartesi, Ne + İçin = Niçin, Ne + Asıl = Nasıl vb. Bazı yardımcı fiiller birleşirken ses türemesi ya da ses düşmesi oluşur. “ol-“ ve “et-“ gibi yardımcı fillerle değişikliğe uğrayan sözcükler bitişik olarak yazılır. Örneğin; Hapis + Olmak = Hapsolmak, Emir + Etmek = Emretmek, Af + Etmek = Affetmek vb. İki kelime birleştirilirken birisi ya da ikisi birden mevcut anlamını kaybediyorsa bu sözcükler bitişik olarak yazılır. Örneğin; kuşburnu yiyecek, kargaburnu alet, vezirparmağı tatlı, Samanyolu yıldız, kedidili bisküvi vb. Zarf fiil ekleri olan “-a, -e, -ı, -i, -u” ile görmek, durmak, vermek, kalmak, bilmek, yazmak fiilleri ile oluşturulan sözcükler bitişik olarak yazılır. Örneğin; uçuvermek, düşeyazmak, uyuyakalmak, çıkagelmek, gidivermek vb. Bir ya da daha fazla öğesi emir kipinden oluşan birleşik sözcükler bitişik olarak yazılır. Örneğin; ateşkes, sıkboğaz, kapkaç, yapboz, çekyat, kaçgöç vb. Sıfat fiil ekleri “-an/-en, -r/-ar/-er/-ır/-ir, -maz/-mez ve -mış/-miş” olarak bilinir. Bu eklerin kalıplaşması ile oluşan birleşik sözcükler bitişik olarak yazılır. Örneğin; hacıyatmaz, külyutmaz, bilgisayar, yelkovan, barışsever, yurtsever vb. İkinci sözcüğü belirli geçmiş zaman kipleriyle oluşturulan birleşik sözcükler bitişik olarak yazılır. Bu ekler; “-dı -di / -du / -dü, -tı / -ti / -tu / -tü”. Örneğin; gecekondu, mirasyedi, hünkarbeğendi vb. Her iki sözcüğü belirli geçmiş zaman ya da geniş zaman eki “-r /-ar /-er” almış birleşik sözcükler bitişik olarak yazılır. Örneğin; uyurgezer, okuryazar, göçerkonar, kaptıkaçtı vb. Somut bir yeri bildirmeyen üst, alt ve üzeri sözcüklerinin sonda olmasıyla oluşturulan birleşik sözcükler bitişik olarak yazılır. Örneğin; suçüstü, gözaltı, ayakaltı, akşamüzeri, bilinçaltı, şuuraltı vb. İki ya da ikiden fazla sözcükten oluşan Türkçe deniz, dağ, şehir vb. sözcüklerle oluşturulan sıfat tamlamaları ve belirtisiz isim tamlamalarındaki yer isimleri bitişik olarak yazılır. Örneğin; Kızılırmak, Çanakkale, Kocatepe, Acıgöl, Çengelköy vb. Kişi isim ve unvanından oluşan mahalle, köy gibi yer isimlerinde unvan kelimesi sonda olduğunda sözcükler bitişik olarak yazılır. Örneğin; Ertuğrulgazi, Bayrampaşa vb. Ara yön belirten sözcükler bitişik olarak yazılır. Güneybatı, güneydoğu, kuzeybatı ve zade ve hane sözcükleriyle oluşturulan sözcükler bitişik olarak yazılır. Örneğin; dershane, nine, hanım ve bey gibi sözcüklerle kurulan sözcükler bitişik yazılır. Örneğin; ağabey, zamir ve sıfatları birleşik yazılır. Hiçbir, birçok, birkaç vb.“Ev” sözcüğü ile oluşturulan sözcükler bitişik yazılır. Huzurevi, bakımevi vb. Ayrı Olarak Yazılan Birleşik SözcüklerYardımcı fiiller ile oluşturulan birleşik fiiller ses düşmesine uğramadığında ayrı yazılır. Söz etmek, arz etmek sözcüklerde tümünün ya da ikincisinin anlamı değişmiyorsa birleşik sözcükler ayrı yazılır. Ton balığı, yaban domuzu, kuru fasulye vb.“Ön, arka, yan, üst, alt, ana, dış, iç, küçük, büyük, orta, sol, sağ, karşı, bir, iki, peşin, çift, tek, çok” sözcükleri başa geldiğinde kelimeler ayrı yazılır. Dış borç, iç savaş, yan etki fiil ekleri ile “-r / -ar / -er, -maz / -mez ve -an / -en” oluşturulan sıfat tamlamaları ayrı olarak yazılır. Güler yüz, tükenmez kalem, çıkmaz sokak yer belirten üst, alt sözcükleri ile oluşturulan kelimeler ayrı yazılır. Deri altı, yer altı vb.“İç, dış, öte ve sıra” kelimeleriyle oluşturulan sözcükler ayrı yazılır. Yasa dışı, sınır ötesi vb.
BİRLEŞİK KELİMELERDilimizde yeni bir kavramı karşılamak için yararlandığımız yollardan biri, kelime birleştirmesidir. Kelime birleştirmesi yoluyla kurulan sözlere birleşik kelime adı verilir. Birleşik kelimeler söz varlığımızda geniş bir yer tutar. Birleşik kelime terimi için bileşik kelime denilmesi belirtisiz isim tamlamaları, sıfat tamlamaları, isnat grupları, birleşik fiiller, ikilemeler, kısaltma grupları ve kalıplaşmış çekimli fiillerden oluşan ifadeler, yeni bir kavramı karşıladıkları zaman birleşik kelime olurlar yer çekimi, hanımeli, ses bilgisi; beyaz peynir, açıkgöz, toplu iğne; eli açık, ayak yalın, günü birlik, sırtı pek; söz etmek, zikretmek, hasta olmak; gelebilmek, çoluk çocuk, çıtçıt, ev bark; baş üstüne, günaydın; sağ ol, ateşkes, gibi birleşik kelimeler bitişik de ayrı da Bitişik yazılan birleşik kelimeler Bitişik kelimelerBirleşik kelimeler, yazılış bakımından bitişik yazılanlar ve ayrı yazılanlar olmak üzere ikiye ayrılır. Bitişik yazılan birleşik kelimelere bitişik kelime adı kelimeler aşağıdaki durumlarda bitişik kelime olurlar ve bitişik Ses düşmesine uğrayan birleşik kelimeler bitişik yazılır kaynana < kayın ana, kaynata < kayın ata, nasıl < ne asıl, niçin < ne için, pazartesi < pazar ertesi, sütlaç < sütlü aş, birbiri < biri biri.2. Dilimize Arapça’dan girmiş azil < azl, emir < emr, hüküm < hükm, kayıp < gayb, keşif < keşf, küfür < küfr, nakil < nakl gibi birtakım kelimeler etmek, edilmek, olmak, olunmak, eylemek yardımcı fiilleriyle birleşirken asıllarına uyarak ikinci hecedeki ünlülerini düşürürler. Bu gibi kelimelerle yapılan birleşik fiiller bitişik yazılır azletmek, azledilmek, emretmek, hükmetmek, hükmolunmak, kaybolmak, kaydedilmek, keşfetmek, keşfedilmek, küfretmek, nakletmek, neşretmek, neşrolunmak, sabretmek, seyretmek, şükreylemek, zikretmek krş. Birleşik kelimeler B. 1; Alıntı kelimelerin yazılışı 1.UYARI Bu kelimeler ünlüyle başlayan bir yardımcı fiil veya ek almadıkları zaman azil, defin, emir, hüküm, kayıp, keşif, meyil, nakil, sabır, vecit, zeyil, zikir şeklinde söylenir ve Söyleyişte tonlulaşma şeklinde ses değişmesine uğrayanlar ayrı yazılır azat etmek, hamt etmek, derç etmek, iz'aç etmek, iktisap etmek, harp etmek. Bu örneklerde tonluluk söyleyişte Dilimize Arapça’dan girmiş af < afv, his < hiss, ret < redd, zan < zann, zem < zemm gibi birtakım kelimeler etmek, edilmek, olmak, olunmak, eylemek yardımcı fiilleriyle birleşirken sondaki sesler, asıllarına uyarak veya asıllarının etkisinde kalarak çift sese dönüşür. Bu tür birleşik fiiller bitişik yazılır affetmek, affolunmak, halletmek, hissetmek, hissedilmek, reddeylemek, reddolunmak, zannetmek, zemmetmek 4. İsim kısımları tek başına kullanılmayıp sadece etmek, olunmak yardımcı fiilleriyle kalıplaşan birleşik kelimeler bitişik yazılır ahzetmek, bahşetmek, bahşolunmak, hamletmek, hazfetmek, nez'etmek, rekzetmek, Sonunda Arapça’ya özgü gırtlak ünsüzü ayın ve hemze olan kelimeler etmek, olunmak fiilleriyle birleşik fiil kurduklarında bitişik yazılır defetmek, hal'etmek tahttan indirmek, katetmek, menetmek, menolunmak, tabetmek bk. Alıntı kelimelerde kesmeli yazılış.6. Vurgusu son heceye kaymış birleşik kelimeler bitişik yazılır açıkgöz, anaerkil, ataerkil, babayiğit, bastıbacak, boşboğaz, büyükbaş hayvan, camgöz, cingöz, çınayaz, düztaban, elense, elverişli, günaydın, işveren, kafakol, Karagöz, karagöz balığı, küçükbaş hayvan, önayak olmak, paragöz, pisboğaz, tepegöz, son hecede bulunan ikilemeler de bitişik yazılır cırcır böceği, cızbız, civciv, çıtçıt, dırdır, fırfır, fısfıs, hımhım, hoşbeş, şıpşıp bir tür terlik, altüst etmek, yüzgöz olmak.7. Eş anlamlı ikilemelerde vurgu normal olarak ikinci hecededir. Vurgusu ilk heceye kayan ikilemeler bitişik yazılır darmadağın, darmadağınık, darmaduman, karmakarışık krş. Birleşik kelimeler B. 7.8. Kelimelerden biri veya ikisi, birleşme sırasında benzetme yoluyla anlam değişmesine uğrarsa bu tür birleşik kelimeler bitişik yazılır krş. Birleşik Kelimeler B. 2.a. Organ bildiren sözlerle kurulan bitki, hayvan, hastalık, alet, eşya, tarz ve yiyecek adlarıaslanağzı bitki, aslankuyruğu bitki, aslanpençesi bitki, ayıkulağı bitki, cinsaçı bitki, civanperçemi bitki, gelinparmağı üzüm, geyikdili bitki, horozgözü bitki, horozibiği bitki, itburnu bitki, katırtırnağı bitki, kazayağı bitki, keçiboynuzu bitki, keçimemesi üzüm, keçisakalı bitki, kızkalbi bitki, koyungöbeği mantar, köpekayası bitki, kurtbağrı bitki, kuşburnu bitki, sığırödü bitki, tavşanbıyığı bitki, turnagagası bitki; açıkağız bitki, akkuyruk çay, alabaş bitki, altınbaş kavun, altıparmak palamut, beşbıyık muşmula, karabaldır bitki.danaburnu böcek, öküzburnu kuş; akbaş kuş, alabacak at, beşparmak deniz hayvanı, beşpençe deniz hayvanı, çakırkanat ördek, elmabaş tepeli dalgıç, iribaş kurbağa kurtçuğu, kababurun balık, kamçıkuyruk koyun, kamışkulak at, karabaş, karagöz balık, karakulak hayvan; haberci, kepçeburun yaban ördeği, kızılkanat balık, sarıağız balık, sarıgöz balık, sarıkulak balık, sarıkuyruk balık, tokmakbaş balık, uzunkuyruk kuş, yeşilbaş ördek.itdirseği arpacık; delibaş hastalık, karabacak hastalık, karataban hastalık.balıkgözü halka, deveboynu boru, domuzayağı çubuk, domuztırnağı kanca, horozayağı burgu, kargaburnu alet, keçitırnağı oyma kalemi, kedigözü lâmba, leylekgagası alet, sıçankuyruğu törpü; baltabaş gemi gagaburun gemi, kancabaş kayık.ayıbacağı yelken tarzı, balıksırtı desen, civankaşı nakış, eşeksırtı çatı tarzı, kazkanadı oyun, kırlangıçkuyruğu işaret, koçboynuzu işaret, köpekkuyruğu spor, sıçandişi dikiş.dilberdudağı tatlı, hanımgöbeği tatlı, hanımparmağı tatlı, kadınbudu köfte, kadıngöbeği tatlı, kargabeyni yemek, kedidili bisküvi, tavukgöğsü tatlı, vezirparmağı tatlı.İlk ögesi organ adı olan şu örnekler de bitişik yazılır bağrıkara kuş, baldırıkara bitki, baştankara kuş, karnıkara börülce, sırtıkara balık, yanıkara hastalık.b. Eşya veya nesne bildiren sözlerle kurulan bitki, hayvan, tarz, yiyecek ve oyun adlarıacemborusu bitki, çayırsedefi bitki, çobançantası bitki, çobandüdüğü bitki, çobaniğnesi bitki, çobantarağı bitki, çobantuzluğu bitki, gelinfeneri bitki, güveyfeneri bitki, katranköpüğü mantar, keçisedefi bitki, kuşekmeği bitki, kuşyemi bitki, kuzgunkılıcı bitki, suibriği bitki, suoku bitki, suşeridi bitki, şeytanarabası uçuşan tohum, şeytanfeneri bitki, şeytantersi bitki, venüsçarığı bitki, yılanyastığı bitki.sazkayası balık, şeytaniğnesi hayvan, yılaniğnesi balık.balgümeci dikiş, beşikörtüsü çatı tarzı, turnageçidi fırtına.bülbülyuvası tatlı, kuşlokumu kurabiye.beştaş oyun, dokuztaş oyun, üçtaş oyun.c. İnsana özgü isim ve sıfatlarla kurulan bitki, hayvan ve eşya adları adayavrusu tekne, akşamsefası bitki, camgüzeli bitki, çadıruşağı bitki, çayırgüzeli bitki, çayırmelikesi bitki, gecesefası bitki, gündüzsefası bitki, saksıgüzeli çiçek, yalıçapkını kuş; bozbakkal kuş, bozyürük yılan, karadul örümcek, sarısabır bitki.ç. Benzetme yoluyla kurulan gök cisimlerinin adları Altıkardeş yıldız kümesi, Arıkovanı yıldız kümesi, Büyükayı yıldız kümesi, Demirkazık yıldız, Güneybalığı yıldız, Küçükaslan yıldız, Küçükayı yıldız kümesi, Kervankıran yıldız, Samanuğrusu yıldız kümesi, Samanyolu yıldız kümesi, Üçkardeş yıldız kümesi, Yedikardeş yıldız kümesi d. İnsan isimleriyle kurulan bitki, hayvan ve yemek adları alinazik kebap, ayşekadın fasulye, hafızali üzüm, havvaanaeli bitki, karafatma böcek, meryemanaeldiveni bitki.9. -a, -e ve -ı, -i, -u, -ü ekleriyle yapılmış tasvir fiilleri, yardımcı fiil anlam değişmesine uğradığı için bitişik yazılır düşünebilmek, yapabilmek; uyuyakalmak; gidedurmak, yazadurmak; çıkagelmek, olagelmek, süregelmek; düşeyazmak, öleyazmak; açıvermek, alıvermek, gelivermek, gülüvermek, yardımcı fiiliyle yapılan ve emir biçiminde kullanılan birleşik fiiller de bitişik yazılır düşmeyegör, yardımcı fiiliyle yapılan ve kalıplaşmış olan alabildiğine kelimesi de bitişik Bir veya iki ögesi emir kipiyle kurulan kalıplaşmış birleşik kelimeler bitişik yazılır alaşağı etmek, albeni, ateşkes, çalçene, çalyaka, dönbaba, gelberi, incitmebeni, rastgele, sallabaş, sallasırt, sıkboğaz, unutmabeni; çekyat, geçgeç, kaçgöç, kapkaççı, örtbas, seçal self-servis, veryansın etmek, yapboz puzzle, -an/-en, -r/-ar/-er ve -maz/-mez ekleriyle kurulmuş sıfat-fiil gruplarından kalıplaşmış birleşik kelimeler gelenekleşmiş olarak bitişik yazılırağaçkakan, ağrıkesen, ahmakıslatan, alaybozan, boğazkesen, böcekkapan, buzkıran, cankurtaran, çobanaldatan, çöpçatan, dalgakıran, dalkıran, dalkurutan, damardaraltan, damargenişleten, demirkapan, elöpen, etyaran, fındıkkıran, filizkıran, gelinboğan, gökdelen, günebakan, ordubozan, oyunbozan, saçkıran, yelkovan, yolgeçen, yolkesen;akımtoplar, alkolölçer, altıpatlar, amperölçer, asitölçer, aynabakar, barışsever, basınçölçer, betonkarar, bilgisayar, bilgiyazar, çoksatar, dilsever, eğimölçer, füzeatar, gazölçer, özezer, özsever, pürüzalır, sanatsever, tekerçalar, uçaksavar, yurtsever;baştanımaz, değerbilmez, etyemez, hacıyatmaz, kadirbilmez, kargasekmez, karıncaezmez, karıncaincitmez, kuşkonmaz, külyutmaz, sugeçirmez, tanrıtanımaz, töretanımaz, varyemez, vurdumduymaz krş. Birleşik kelimeler B. 3.12. -dı -di /-du / -dü, -tı/ -ti /-tu /-tü ekiyle kurulan kalıplaşmış birleşik kelimeler bitişik yazılır albastı, ciğerdeldi, çıtkırıldım, dalbastı, fırdöndü, gecekondu, gündöndü, günindi, hünkârbeğendi, imambayıldı, karyağdı, kaşbastı, kedibastı, kolbastı, mirasyedi, papazkaçtı, serdengeçti, şıpsevdi, toprakbastı, zıpçıktı; eltieltiyeküstü desen.13. Her iki ögesi de -dı -di /-du /-dü, -tı /-ti /-tu /-tü veya -r /-ar /-er eklerini almış ve kalıplaşmış bulunan birleşik kelimeler bitişik yazılır dedikodu, kaptıkaçtı, oldubitti, uçtuuçtu oyun; biçerbağlar, biçerdöver, göçerkonar, kazaratar, konargöçer, okuryazar, uyurgezer, yanardöner, yapıda olan çakaralmaz kelimesi de bitişik Hayvan, bitki, organ ve çeşitli nesne adlarıyla kurulan ve içinde renklerden birinin adı veya renk sözü geçmeyen renk adları bitişik yazılır baklaçiçeği, balköpüğü, camgöbeği, devetüyü, fildişi, gülkurusu, güvercinboynu, güvercingöğsü, kazayağı, kavuniçi, kazboku, kızılşap, narçiçeği, ördekbaşı, ördekgagası, tavşanağzı, tavşankanı, turnagözü, vapurdumanı, vişneçürüğü, yavruağzı krş. Birleşik kelimeler B. 4.Örneklerden sonra renk sözü kullanılırsa bu söz ayrı yazılır devetüyü rengi, fildişi rengi, gülkurusu Renk adlarıyla kurulan ve bitki, hayvan veya hastalık türlerinden birini gösteren birleşik kelimeler bitişik yazılır akağaç, akçaağaç, akdarı, akdiken, akkavak, akmantar, aksöğüt, alacamenekşe, alaçam, karaağaç, karacaot, karaçalı, kızılağaç, sarıağaç, sarıçiçek; akbalık, akkefal, alabalık, sarıbalık; akdoğan, akkuş, alacabalıkçıl, alacakarga, alakarga, beyazsinek, bozayı, karakuş, karasinek; aksu, akbasma, karahumma, kızılyara, mavihastalık, Somut olarak yer bildirmeyen üst ve üzeri sözlerinin sona getirilmesiyle kurulan birleşik kelimeler bitişik yazılır akşamüstü, akşamüzeri, ayaküstü, ayaküzeri, bayramüstü, gerçeküstü, ikindiüstü, olağanüstü, öğleüstü, öğleüzeri, suçüstü, olarak yer bildirmeyen alt sözüyle kurulan birleşik kelimeler de bitişik yazılır ayakaltı, bilinçaltı, gözaltı, şuuraltı krş. Birleşik kelimeler B. 16.17. İki veya daha çok kelimenin birleşmesinden oluşmuş kişi adları, soyadları ve lâkaplar bitişik yazılır Alper, Aydoğdu, Birol, Gülnihal, Gülseren, Gündoğdu, Şenol, Varol; Abasıyanık, Adıvar, Atatürk, Gökalp, Güntekin, İnönü, Karaosmanoğlu, Tanpınar, Yurdakul; Boynueğri Mehmet Paşa, Tepedelenli Ali Paşa, Yirmisekiz Çelebi İki veya daha çok kelimeden oluşmuş Türkçe yer adları bitişik yazılır Çanakkale, Gümüşhane; Acıpayam, Pınarbaşı, Şebinkarahisar; Beşiktaş, kent, köy, mahalle, dağ, tepe, deniz, göl, ırmak, su vb. kelimelerle kurulmuş sıfat tamlaması ve belirtisiz isim tamlaması kalıbındaki yer adlarında birinci kelime tek başına söz konusu yer adını ifade edemiyorsa bu tür yer adları bitişik yazılır Akşehir, Eskişehir, Suşehri, Yenişehir; Atakent, Batıkent, Konutkent, Korukent, Çengelköy, Sarıyer, Yenimahalle; Karabağ, Karadağ, Uludağ; Kocatepe, Tınaztepe; Akdeniz, Karadeniz, Kızıldeniz; Acıgöl; Kızılırmak, Yeşilırmak; İncesu, Karasu, Sarısu, Akçay krş. Birleşik kelimeler B. 9.19. Şahıs adları ve unvanlarından oluşmuş mahalle, meydan, köy vb. yer ve kuruluş adlarındaki unvan grubu; unvan kelimesi sonda ise, gelenekleşmiş olarak bitişik yazılır Abidinpaşa, Bayrampaşa, Davutpaşa, Ertuğrulgazi, Kemalpaşa ilçesi; Necatibey Caddesi, Mustafabey Caddesi, Gazi Osmanpaşa Üniversitesi 20. Ait olduğu dilde bitişik yazılan yabancı yer adları Türkçede de bitişik yazılır Düsseldorf, Fontainebleau, Nürnberg, Neustadt, Schwarzwald krş. Birleşik kelimeler B. 13.Ait olduğu dilde, içinde çizgi bulunan yabancı yer adları Türkçede de çizgili olarak yazılır Ile-de-France, Saint-Bernard, Ara yönleri belirten kelimeler bitişik yazılır güneybatı, güneydoğu, kuzeybatı,22. Senet, çek vb. ticarî belgelerde geçen sayılar bitişik yazılır ikiyüzellialtımilyarbeşyüzyirmibeşmilyonyediyüzellibin lira.23. Bunlardan başka dilimizde her iki ögesi de aslî anlamını koruduğu hâlde yaygın bir şekilde gelenekleşmiş olarak bitişik yazılan kelimeler de Baş sözüyle oluşturulan sıfat tamlamaları başağırlık, başbakan, başçavuş, başeser, başfiyat, başhekim, başhemşire, başkahraman, başkarakter, başkent, başkomutan, başköşe, başmüfettiş, başöğretmen, başparmak, başpehlivan, başrol, başsavcı, başşehir, Bir topluluğun yöneticisi anlamındaki başı sözüyle oluşturulan belirtisiz isim tamlamaları ahçıbaşı, binbaşı, çarkçıbaşı, çeribaşı, elebaşı, mehterbaşı, onbaşı, ustabaşı,c. Oğlu, oğulları, kızı sözleriyle oluşturulan belirtisiz isim tamlamaları Caferoğlu, Karaosmanoğlu, Topaloğlu, Orazbeykızı; Candaroğulları, Osmanoğulları; çapanoğlu, dayıoğlu, eloğlu, halaoğlu, hinoğluhin, amcakızı, Ağa, bey, efendi, hanım, nine vb. sözlerle kurulan birleşik kelimeler ağababa, beyefendi, efendibaba, hanımanne, hacıağa, hanımnine, hıyarağalık, kadınnine, Dal sözüyle oluşturulan sıfat tamlamaları dalkavuk, dalkılıç, daltaban, Açıortay, adamkökü, adamotu, âdemotu, ağırbaşlı, ağırcanlı, ağırkanlı, ahududu, akarsu, akaryakıt, akciğer, akkor, aksakal, aktöre, akyuvar, alyuvar, anamal, anaokulu, anapara, anayasa, anneanne, atardamar, atarkanal, atasözü, aybaşı, ayçiçeği, ayçöreği, babaanne, basmakalıp, başıboş, başıbozuk, başıkabak, başörtü, başvurmak, beşibiryerde, bilirkişi, bindallı, birdenbire, birdirbir, birtakım, bozkır, bugün, buzdolabı, çeşitkenar, çiftetelli, delikanlı, demirbaş, denizaltı, denizaşırı, derebeyi, derebeylik, dereotu, dışbükey, dikdörtgen, dipnot, doludizgin, dolunay, dörtkenar, dörtnal, dörtnala, düzayak, ebekuşağı, ebemkuşağı, enikonu, erbaş, eşkenar, etobur, gelişigüzel, giderayak, gökyüzü, gözyaşı, günaşırı, güvenoyu, halkoyu, hayhay, içbükey, içgüdü, içtepi, içyağı, ikizkenar, ilkbahar, ilkokul, ilköğrenim, ilköğretim, ilkyaz, ipucu, kabataslak, kahverengi, kamuoyu, karaciğer, karekök, kartopu, kasımpatı, kenarortay, kelaynak, kongövde, külhanbeyi, külhanbeylik, külkedisi, milletvekili, murdarilik, omurilik, ortaokul, otobur, öngörmek, öngörü, önsezi, öteberi, özdeyiş, paralelkenar, pekâlâ, pekiyi, sacayağı, sacayak, sadeyağ, sağduyu, sağyağ, semizotu, serinkanlı, sıcakkanlı, sıkıyönetim, sıradağ, sıradağlar, sivrisinek, soğukkanlı, sonbahar, soyadı, sütana, sütanne, sütbaba, sütkardeş, sütnine, sütoğul, takımada, takımyıldız, tekdüze, tepetakla, tepetaklak, tereyağı, tıpkıbasım, tıpkıçekim, toplardamar, topyekûn, tozpembe, varoluş, varsayım, vazgeçmek, yanardağ, yarıçap, yarımada, yarıyıl, yavrukurt, yerküre, yeryüzü, yılbaşı, yöneylem, yüznumara, yüzyıl, zeytinyağı kelime ve deyimleri de gelenekleşmiş ve yaygınlaşmış olarak bitişik Vazgeçmek birleşik fiili, mi soru ekiyle birlikte kullanıldığı zaman ayrı yazılır Vaz mı geçtin?f. Biraz, birazı, birkaç, birkaçı, birtakım, birçok, birçoğu, hiçbir, hiçbiri, herhangi belirsizlik sıfat ve zamirleri de gelenekleşmiş olarak bitişik Hane kelimesiyle Farsça kurala göre oluşturulan birleşik kelimeler bitişik yazılır çayhane, dershane, eczahane, hastahane, kahvehane, pastahane, postahane, süthane, yatakhane, yazıhane, yemekhane bk. Ünsüz düşmesi.UYARI Dershane, eczahane, hastahane, pastahane, postahane gibi sözlerde hane kelimesindeki h'nin yazılmaması doğru Perver ve perest kelimeleriyle Farsça kurala göre oluşturulan birleşik kelimeler bitişik yazılır hamiyetperver, hürriyetperver, misafirperver, vatanperver; ateşperest, hayalperest, Zade kelimesiyle Farsça kurala göre oluşturulan birleşik kelimeler bitişik yazılır Recaîzade, Resülzade, Sami Paşazade, Sümbülzade, Vahapzade; amcazade, dayızade, Name kelimesiyle Farsça kurala göre oluşturulan birleşik kelimeler bitişik yazılır davetname, kanunname, pendname, seyahatname, siyasetname; Battalname, Farsça kurala göre oluşturulan isim ve sıfat tamlamaları ile kalıplaşmış diğer ibareler bitişik yazılır cürmümeşhut, dârıdünya, ehlibeyt, ehlisalip, ehlivukuf, ehvenişer, erkânıharp, fecrisadık, gayriahlâkî, gayriciddî, gayriinsanî, gayrikabil, gayrimenkul, gayrimeşru, gayrimuntazam, gayrimüslim, gayrisafi, gayrisıhhî; asgarımüşterek, hüsnühat, hüsnükabul, hüsnükuruntu, hüsnüniyet, suiistimal, suikast, suiniyet; hamdüsena, hercümerç, meddücezir, methüsena, tarumar; âlemşümul, âlicenap, gülfidan, mevlithan, sahipkıran; anbean, keşmekeş, özbeöz, yüzbeyüz; pürhiddet, Arapça kurala göre oluşturulan tamlamalar ve kalıplaşmış diğer ibareler bitişik yazılır aliyyülâlâ, ceffelkalem, dârülâceze, dârülfünun, daüssıla, fevkalâde, fevkalbeşer, hayrülhalef, hıfzıssıhha, hüvelbaki, şeyhülislâm, tahtelbahir, tahteşşuur; aleykümselâm, Allahüâlem, bismillâh, fenafillâh, fisebilillâh, hafazanallah, inşallah, maşallah, mintarafillâh, velhâsıl, Müzikte kullanılan makam adları bitişik yazılır acembuselik, hisarbuselik, bir sıfatla oluşturulan usul adlarında sıfat ayrı yazılır ağır aksak, yürük aksak, yürük Kanunda bitişik geçen veya bitişik olarak tescil ettirilmiş olan kuruluş adları bitişik yazılır İçişleri, Dışişleri, Genelkurmay, Yükseköğretim krş. Birleşik kelimeler B. 21.***Bugüne kadarki imlâ kılavuzlarında yer alan; ancak, birleşik kelimeler konusuna girmeyen pekiştirmeli sıfatların da bitişik yazılması gerektiği unutulmamalıdır apaçık, apak, büsbütün, çepçevre, çepeçevre, çırçıplak, çırılçıplak, dümdüz, düpedüz, gömgök, güpegündüz, kapkara, kupkuru, paramparça, sapsağlam, sapasağlam, sapsarı, sırsıklam, sırılsıklam, sipsivri, yemyeşil.***Yabancı dillerden geçen ön ek veya edatlar bitişik yazılır alelhusus, alelâcele, bîçare, bilâistisna, bililtizam, bilvesile, bîvefa, ilelebet, lâdinî, lâkayt, naçar, namağlûp, namevcut, namüsait, namütenahi; devalüasyon, konfederasyon, koordinasyon, Panislâmizm, Panturanizm, Pantürkizm, reorganizasyon, reprodüksiyon, tele, matik ögeleriyle kurulan alıntılar da bitişik yazılır otobiyografi, otokritik, telekart, telekız, telekonferans, bankamatik.***Arapça ve Farsça kelimelerle veya bu dillerin kurallarıyla oluşturulmuş tamlamalar ve kalıplaşmış ibareler; eski metinlerin yayımında, alıntılarda ve bilimsel yayınlarda, bilimsel yöntemlere uyularak yazılabilir Devlet-i Osmaniye, Kur’ân-ı Kerim, Recaî-zade, sarf-ı Türkî, tahte’ş-şu’ur, Ahd-i atik, ehl-i vukuf, ehven-i şer; dârü'l-aceze, tahte'ş-şu'ur, hamiyyet-perver, hayal-perest, sahip-kıran, Hurşid-name, bî-vefa, lâ-dinî, na-mütenahî, Ayrı yazılan birleşik kelimeler1. Etmek, edilmek, olmak, olunmak, eylemek, kılmak, kılınmak yardımcı fiilleriyle kurulan birleşik fiillerde, isim herhangi bir ses düşmesine veya türemesine uğramazsa bu tür birleşik fiiller ayrı yazılır alay etmek, alt etmek, arz etmek, arz olunmak, boş olmak, dans etmek, deli olmak, el etmek, gelin olmak, gider olmak, göç etmek, hayret etmek, ilân edilmek, ilân etmek, işaret etmek, kabul etmek, kabul eylemek, kul etmek, kul olmak, namaz kılmak, namaz kılınmak, not etmek, okumuş olmak, oyun etmek, sağır olmak, sağ olmak, soracak olmak, söz etmek, var olmak, yardım etmek, yarış etmek, yok etmek, yok olmak; azat etmek, terk etmek; angaje Birleşme sırasında kelimelerden hiçbiri anlam değişikliğine uğramamışsa bu tür birleşik kelimeler ayrı yazılır. Bunları şu alt gruplarda toplayabiliriza. Hayvan türlerinden birinin adıyla kurulan birleşik kelimelerada balığı, ateş balığı, çaça balığı, çupra balığı, dil balığı, dülger balığı, fulya balığı, kedi balığı, kılıç balığı, kırlangıç balığı, köpek balığı, mercan balığı, mersin balığı, mürekkep balığı, ördek balığı, ton balığı, turna balığı, yılan balığı, yunus balığı; acı balık, bıyıklı balık, dikenli kuşu, arı kuşu, bayır kuşu, çalı kuşu, dalgıç kuşu, deve kuşu, fırtına kuşu, ishak kuşu, iskele kuşu, kaşıkçı kuşu, muhabbet kuşu, örümcek kuşu, saka kuşu, tarla kuşu, yağmur kuşu; alıcı kuş, boğmaklı kuş, makaralı böceği, ateş böceği, cırcır böceği, gelin böceği, hanım böceği, ipek böceği, kız böceği, uçuç böceği, uğur böceği; ağılı böcek, çalgıcı böcek, makaslı böcek, sümüklü sineği, cız sineği, et sineği, ev sineği, meyve sineği, sığır sineği, sirke sineği, su sineği, uyuz yılanı, katır yılanı, mercan yılanı, ok yılanı, su yılanı; Ankara keçisi, dağ keçisi, Maltız keçisi, yaban keçisi; fındık faresi, firavun faresi, tarla faresi; dağ sıçanı, tarla sıçanı, yer sıçanı; Beç tavuğu, dağ tavuğu, orman tavuğu; ada tavşanı, Amerika tavşanı, Arap tavşanı, yaban tavşanı; kaya örümceği, şeytan örümceği, yer örümceği; bal arısı, eşek arısı, yaban arısı; deniz ördeği, Pekin ördeği, yaban ördeği; Ankara kedisi, Van kedisi; Afrika domuzu, Hint domuzu, yaban domuzu; su aygırı, su sığırı, su samuru, yaban Bitki türlerinden birinin adıyla kurulan birleşik kelimelerardıç otu, ayrık otu, beşparmak otu, boğan otu, canavar otu, çörek otu, dalak otu, eğrelti otu, engerek otu, geyik otu, güzelavrat otu, idris otu, kanarya otu, kelebek otu, kene otu, küstüm otu, melek otu, mercan otu, nevruz otu, ökse otu, pisipisi otu, taşkıran otu, yüksük otu; acı ot, sütlü çiçeği, atlas çiçeği, çadır çiçeği, çuha çiçeği, güzelhatun çiçeği, ıtır çiçeği, ipek çiçeği, kahkaha çiçeği, küpe çiçeği, lâvanta çiçeği, mahmur çiçeği, mum çiçeği, peygamber çiçeği, salon çiçeği, saray çiçeği, telgraf çiçeği, yayla çiçeği, yılan çiçeği, yıldız çiçeği; ölmez ağacı, avize ağacı, ban ağacı, çubuk ağacı, dantel ağacı, iğ ağacı, kâğıt ağacı, lâle ağacı, lâstik ağacı, mantar ağacı, mercan ağacı, öd ağacı, pelesenk ağacı, porsuk ağacı, sakız ağacı, süt ağacı, tespih ağacı; kör kökü, boya kökü, eğir kökü, helvacı kökü, meyan kökü; ek kök, saçak kök, yumru elması, dağ elması, deve elması, fil elması, kiraz elması, pamuk elması, yer elması; çalı dikeni, demir dikeni, deve dikeni, eşek dikeni, geyik dikeni; Amerika üzümü, ayı üzümü, Bektaşî üzümü, çavuş üzümü, deniz üzümü, köpek üzümü, kuş üzümü, tilki üzümü; Amerika armudu, çakal armudu, dağ armudu, Hint armudu; at kestanesi, Hint kestanesi, kuzu kestanesi; bardak eriği, can eriği, çakal eriği, dağ eriği, gövem eriği, Malta eriği, türbe eriği; çayır mantarı, horoz mantarı, kav mantarı, keçi mantarı, kuzu mantarı, yer mantarı; Hint kamışı, su kamışı, şeker kamışı; dağ nanesi, taş nanesi; ayı gülü, Çin gülü, Japon gülü, yaban gülü; Antep fıstığı, çam fıstığı; çalı fasulyesi, sırık fasulyesi, soya fasulyesi; Amerika bademi, Hint bademi, taş bademi; Afrika menekşesi, Cezayir menekşesi, deniz menekşesi, Frenk menekşesi; Japon sarmaşığı, kuzu sarmaşığı; Hint inciri, kavak inciri; armut kurusu, kayısı kurusu; su sarımsağı, şeker pancarı. kuru fasulye, kuru incir, kuru soğan, kuru üzüm, salkım Çiçek dışında anlamlar taşıyan baklaçiçeği renk, narçiçeği renk, suçiçeği hastalık; ot dışında anlamlar taşıyan ağızotu barut, sıçanotu arsenik; ses düşmesine uğramış olan çöreotu ve yaygın bir şekilde gelenekleşmiş olan semizotu, dereotu bitişik Nesne, eşya ve alet adlarından biriyle kurulan birleşik kelimeleralçı taşı, bakır taşı, bileği taşı, cehennem taşı, çakmak taşı, damla taşı, değirmen taşı, Eskişehir taşı, göz taşı, Hacıbektaş taşı, inci taşı, kireç taşı, lüle taşı, musalla taşı, Necef taşı, Oltu taşı, ponza taşı, raspa taşı, satranç taşı, sünger taşı, yılan taşı, yıldız taşı; buzul taş, damla taş, dikili taş, kayağan taş, pamuk taş, sesli taş, yaprak sabunu, banyo sabunu, el sabunu, tıraş sabunu, yüz sabunu; el değirmeni, kahve değirmeni, su değirmeni, yel değirmeni; kahve dolabı, su dolabı; çalışma odası, oturma odası, yatak odası, yemek odası; cep saati, duvar saati, kol saati, masa saati; duvar takvimi, masa takvimi; çalışma masası, yemek masası; itfaiye aracı, kurtarma aracı; masa örtüsü, yatak örtüsü; el kitabı, Frenk gömleği, İngiliz anahtarı, İngiliz sicimi; alt geçit, tüp geçit, üst geçit, çekme demir, çekme kat, dolma kalem, dönme dolap, kesme kaya, toplu iğne, vurma çalgılar, vurma sazlar, yapma çiçek, yarma ruhu, katran ruhu, lokman ruhu, nane ruhu, nışadır ruhu, tuz Yol ve ulaşımla ilgili birleşik kelimeler Arnavut kaldırımı; çevre yolu, deniz yolu, hava yolu, kara yolu, keçi yolu, seğirdim yolu, sıçan yolu; köprü Durum, olgu ve olay bildiren sözlerden biriyle kurulan birleşik kelimeler açık oturum, açık öğretim, ana dili, ay tutulması, baş ağrısı, baş belâsı, baş dönmesi, çıkış yolu, çözüm yolu, dil birliği, din birliği, güç birliği, güneş tutulması, ırk birliği, iş birliği, iş bölümü, madde başı, masa başı, sofra başı, ses uyumu, yer Bilim ve bilgi sözleriyle kurulan birleşik kelimeler anlam bilimi, dil bilimi, edebiyat bilimi, gök bilimi, halk bilimi, iş bilimi, ruh bilimi, toplum bilimi, toprak bilimi, yer bilimi; dil bilgisi, halk bilgisi, ses bilgisi, şekil Yuvar ve küre sözleriyle kurulan birleşik kelimeler alt hava yuvarı, göz yuvarı, hava yuvarı, ısı yuvarı, ışık yuvarı, iyon yuvarı, renk yuvarı, su yuvarı, taş yuvarı, yer yuvarı; ağır küre, düzlem küre, hava küre, ışık küre, renk küre, su küre, taş küre, yarı küre, yarım Yiyecek, içecek adlarından biriyle kurulan birleşik kelimeler bohça böreği, fincan böreği, kol böreği, muska böreği, puf böreği, sac böreği, sigara böreği, su böreği, talaş böreği, Tatar böreği, yufka böreği; badem yağı, balık yağı, çiçek yağı, kuyruk yağı, kekik yağı, susam yağı; arpa suyu, maden suyu, meyve suyu, portakal suyu, vişne suyu; çayır peyniri, Çerkez peyniri, dil peyniri, kaşar peyniri, tulum peyniri, beyaz peynir; Adana kebabı, çömlek kebabı, fırın kebabı, Manisa kebabı, Oltu kebabı, tas kebabı, Urfa kebabı; İnegöl köftesi, İzmir köftesi; düğün çorbası, ezogelin çorbası, işkembe çorbası, mantar çorbası, mercimek çorbası, pirinç çorbası, sebze çorbası, yayla çorbası, yoğurt çorbası; irmik helvası, kâğıt helvası, keten helvası, koz helvası, susam helvası, tahin helvası, un helvası; acı badem kurabiyesi, Cenevre kurabiyesi, un kurabiyesi; Kemalpaşa tatlısı, peynir tatlısı, yoğurt tatlısı; Çerkez tavuğu, badem şekeri, balık yumurtası, koç makarna, çubuk makarna, fiyonk makarna, şerit makarna, yüksük makarna; çaylı kek, havuçlu kek, kakaolu kek, sade kek, tuzlu kek, üzümlü kek; bulgurlu köfte, çiğ köfte, içli köfte, mercimekli köfte; dolma biber, kesme şeker, süzme yoğurt, yarma şeftali, kuru Gök cisimleri Çoban Yıldızı, Kervan Yıldızı, Kutup Yıldızı, kuyruklu yıldız; gök kuşağı, yağmur kuşağı; gök taşı, hava taşı, meteor taşı krş. Birleşik kelimeler A. 8. ç.h. Organ veya organ yerine geçen sözlerden biriyle kurulan birleşik kelimeler aç göz, kene göz, patlak göz, petek göz, sulu göz, süzgün göz; atlas kemiği, aşık kemiği, bel kemiği, çekiç kemiği, dirsek kemiği, elmacık kemiği, kol kemiği, örs kemiği; orta parmak, serçe parmak, şahadet parmağı, yüzük parmağı; azı dişi, köpek dişi, süt dişi; kuyruk sokumu, safra kesesi; çatma kaş, takma bacak, takma diş, takma kirpik, takma kol; ekşi surat, kepçe surat; gaga burun, karga burun, kepçe kulak, ağır ayak, çakır pençe, demir yumruk, kuru kafa, kuru Benzetme yoluyla insanın bir niteliğini anlatmak üzere bitki, hayvan ve nesne adlarıyla kurulan birleşik kelimeler çetin ceviz, çöpsüz üzüm; eski kurt, sarı çıyan, sağmal inek; ağır top, deli balta, eksik etek, eski toprak, eski tüfek, kara maşa, dipsiz testi, sapsız balta, kapı mandalı, sabır Zamanla ilgili birleşik kelimeler bağ bozumu, gece yarısı, gün ortası, hafta başı, hafta sonu, ay sonu, yıl -r /-ar / -er, -maz /-mez ve -an /-en ekleriyle kurulan sıfat tamlaması yapısındaki birleşik kelimeler ayrı yazılır akar amber, bakar kör, boyar madde, çalar saat, çıkar yol, döner ayna, döner kapı, döner kebap, döner kule, döner sahne, döner sermaye, duyar kat, geçer akçe, güler yüz, koşar adım, uçar kefal, yatar koltuk, yazar kasa, yeter sayı, yutar hücre, yüzer havuz, yüzer top; çıkmaz sokak, geçmez akçe, görünmez kaza, ölmez çiçek, tükenmez kalem; akan yıldız, değişen yıldız, doyuran buhar, uçan daire, uçan kale, uçan top krş. Birleşik kelimeler A. 11.4. Renk sözü veya renklerden birinin adıyla kurulmuş isim tamlaması yapısındaki renk adları ayrı yazılır bakır rengi, bal rengi, çivit rengi, duman rengi, fes rengi, gurup rengi, gül rengi, gümüş rengi, kiremit rengi, kurşun rengi, kül rengi, menekşe rengi, portakal rengi, saman rengi, şarap rengi, şarap tortusu rengi, ten rengi; ateş kırmızısı, bakla kırı, boncuk mavisi, Çingene pembesi, çivit mavisi, demir kırı, granit grisi, gece mavisi, kestane dorusu, küf yeşili, lâvanta mavisi, limon sarısı, maden mavisi, okyanus mavisi, safra yeşili, sıçan kırı, süt kırı, turna kırı5. Rengin tonunu belirtmek üzere renkten önce kullanılan sıfatlar ayrı yazılır açık mavi, açık yeşil, kara sarı, kirli sarı, konur al, koyu mavi, koyu Sıfatı sonda olan birleşik kelimeler isnat grupları ayrı yazılır ayak yalın, baş açık; başı açık, cebi delik, eli sıkı, gözü açık, kulağı Grup vurgusu ilk kelimede olan ikilemeler ayrı yazılır adım adım, ağır ağır, akın akın, allak bullak, aval aval bakmak, baka baka, cır cır ötmek, cik cik ötmek, çeşit çeşit, derin derin, gide gide, güzel güzel, kara kara, karış karış, konuşa konuşa, kös kös dinlemek, kucak kucak, şıp şıp damlamak, şıpır şıpır, tak tak vurmak, takım takım, tıkır tıkır, uslu uslu, yavaş yavaş krş. Birleşik kelimeler A. 6.bata çıka, çoluk çocuk, düşe kalka, eciş bücüş, eğri büğrü, enine boyuna, eski püskü, ev bark, konu komşu, pılı pırtı, salkım saçak, sere serpe, soy sop, süklüm püklüm, yana yakıla, yarım ile yapılmış ikilemeler de ayrı yazılır at mat, çocuk mocuk, dolap molap, kapı mapı, kitap hâl ekleri ve iyelik ekiyle yapılan ikilemeler de ayrı yazılır baş başa, diz dize, el ele, göz göze, iç içe, omuz omuza, yan yana; baştan başa, daldan dala, elden ele, günden güne, içten içe, yıldan yıla; başa baş, bire bir, dişe diş, göze göz, teke tek; ardı ardına, boşu boşuna, darı darına, günü gününe, peşi peşine, ucu Yer adlarında kullanılan Batı, Doğu, Güney, Kuzey, Güneybatı, Güneydoğu, Kuzeybatı, Kuzeydoğu, Aşağı, Orta, Yukarı, Küçük, Büyük, Eski, Yeni, İç, Yakın, Uzak kelimeleri ayrı yazılır Batı Anadolu, Doğu Anadolu, Batı Trakya, Orta Anadolu, Kuzey Amerika, Orta Amerika, Güney Amerika, Orta Asya, Orta Avrupa, Orta Doğu, Yakın Doğu, Uzak Doğu, Güneybatı Anadolu, İç Anadolu, İç Asya, İç Erenköy, İç Aydınlıkevler, Küçük Çekmece, Büyük Çekmece, Aşağı Ayrancı, Yukarı Ayrancı, Küçük Çamlıca, Büyük Çamlıca, Küçük Menderes, Büyük Menderes, Küçük Melen, Büyük Melen, Eski Kızılelma, Yeni Köy, mahalle, dağ, tepe, göl, deniz, ırmak, su vb. kelimelerle kurulmuş sıfat tamlaması ve belirtisiz isim tamlaması kalıbındaki yer adlarında birinci kelime tek başına söz konusu yer adını anlatabiliyorsa bu tür yer adlarında köy, mahalle vb. kelimeler ayrı yazılır Bahçelievler Mahallesi, Yunus Emre Mahallesi; Alp dağları, Altay dağları, Nemrut dağı; Aral gölü, Balkaş gölü, Léman gölü; Marmara denizi; Sakarya ırmağı, Meriç nehri, Tuna örneklerde birleşiğin ilk sözü bir özel isim, çoğu defa bir şehir adıdır. Bu tür örneklerde ikinci kelime kullanılmadığı takdirde göl, körfez, dağ, boğaz değil, şehir anlaşılır. Bundan dolayı ikinci kelimenin büyük harfle başladığını ilgili bölümde görmüştük. Bu tür birleşik kelimeler de ayrı yazılır Burdur Gölü, Van Gölü; Çanakkale Boğazı, Gülek Boğazı, İstanbul Boğazı; İskenderun Körfezi, İzmir Körfezi; Ağrı Dağı krş. Birleşik kelimeler A. 18.10. Şahıs adlarından oluşmuş mahalle, bulvar, cadde, sokak, ilçe, köy vb. yer ve kuruluş adlarında sondaki unvanlar hariç, şahıs adları ayrı yazılır Gazi Osmanpaşa Mahallesi, Yunus Emre Mahallesi; Gazi Mustafa Kemal Bulvarı; Ziya Gökalp Bulvarı; Nene Hatun Caddesi; Fevzi Çakmak Sokağı, Cemal Nadir Sokağı; Mustafa Kemalpaşa ilçesi, Koca Mustafapaşa; Kâzım Karabekir Eğitim Fakültesi, Sultan Ahmet Camii, Sütçü İmam Üniversitesi bk. Birleşik kelimeler A. 19.11. Şehirlere sonradan verilmiş olan unvanlar ayrı yazılır Gazi Antep, Gazi Magosa, Kahraman Maraş, Şanlı Bir kelime birden fazla yerin adı olarak kullanılıyorsa bu yerleri birbirinden ayırmak için başa getirilen kelimeler ayrı yazılır Anadolu Kavağı, Rumeli Kavağı, Karadeniz veya Zonguldak Ereğlisi, Konya Ereğlisi, Marmara Ait olduğu dilde ayrı yazılan yabancı yer adları Türkçede de ayrı yazılır Buenos Aires, Frankfurt am Main, Freiburg im Breisgau, Hyde Park, Korlovy Vary, Mont Blanc, New Orleans, New York, Rio de Janeiro, San Marino, Wiener Neustadt, Titov Veles krş. Birleşik kelimeler A. 20.14. Ev, ocak ve yurt kelimeleriyle kurulan birleşik kelimeler ayrı yazılır aş evi, bakım evi, doğum evi, düğün evi, gözlem evi, huzur evi, konuk evi, ordu evi, radyo evi, yayın evi; aile ocağı, aş ocağı, sağlık ocağı; öğrenci yurdu, sağlık yurdu, yetiştirme Ara, dış, öte, sıra sözlerinin sona getirilmesiyle oluşturulan birleşik kelime ve terimler ayrı yazılır devletler arası, kıt'alar arası, milletler arası, uluslar arası; ahlâk dışı, çağ dışı, din dışı, kanun dışı, olağan dışı, yasa dışı; fizik ötesi, kızıl ötesi, mor ötesi; aklı sıra, ardı sıra, peşi sıra, yanı Somut olarak yer belirten üst sözüyle oluşturulan birleşik kelime ve terimler ayrı yazılır arka üstü, baş üstü, böbrek üstü bezleri, kıç üstü, sırt üstü, tepe olarak yer belirten alt sözüyle oluşturulan birleşik kelime ve terimler de ayrı yazılır deri altı, su altı, toprak altı, yer altı krş. Birleşik kelimeler A. 16.17. Alt, üst, ana, ön, art, arka, yan, karşı, iç, dış, orta, büyük, küçük, sağ, sol, peşin, bir, iki, tek, çok, çift sözlerinin başa getirilmesiyle oluşturulan birleşik kelime ve terimler ayrı yazılır alt tabaka, alt yapı, alt yazı; üst kat, üst küme, üst yapı; ana arı, ana bilim dalı, ana cadde, ana dil, ana dili, ana düşünce, ana fikir, ana kent, ana şehir, ana vatan, ana yön, ana yurt; ön çalışma, ön denetim, ön lisans, ön seçim, ön söz, ön şart, ön yargı; art damak, art düşünce, art niyet; arka teker; yan cümle, yan etki; karşı devrim, karşı görüş, karşı oy; iç barış, iç deniz, iç kulak, iç savaş, iç tüzük; dış borç, dış gezi, dış hat, dış piyasa; orta dalga, orta elçi, orta kulak, orta oyunu, orta öğrenim; büyük anne, büyük baba, büyük elçi, büyük şehir; küçük dil, küçük hanım, küçük harf, küçük parmak; sağ açık, sağ bek; sol açık, sol bek; peşin fikir, peşin hüküm; bir çenekliler, bir çenetli, bir gözeli, bir hücreli, bir terimli; iki anlamlı, iki canlı, iki cinslikli, iki çenekliler, iki düzlemli, iki eşeyli; tek anlamlı, tek erkçi, tek eşli, tek hücreli, tek renkli, tek sesli; çok anlamlı, çok düzlemli, çok eşli, çok fazlı, çok gözeli, çok hücreli; çift ayaklılar, çift dişliler, çift kanatlılar18. Birden fazla kelimeden oluşan sayılar ayrı yazılır on dört, elli iki, yüz altmış dört, kırk bir, üç yüz kırk yedi, bin dokuz yüz doksan altı krş. Birleşik kelimeler A. 22.19. Nota, oyun, tabanca vb. kavramları niteleyen sayılar da ayrı yazılır on altılık, otuz ikilik; altmış altı, elli bir; yedi altmış beşlik, otuz sekizlik, kırk İçinde bulunduğumuz gün ve dönemin dışında belli bir tarihi gösteren bu gün kelimesiyle şu gün, o gün, ertesi gün, geçen gün, her gün, öbür gün kelimeleri ayrı Kanunda bitişik yazılanlar dışında kuruluş adları ayrı yazılır Türkiye Büyük Millet Meclisi, Türk Dil Kurumu, Yüksek Seçim Kurulu, Devlet Malzeme Ofisi, Emekli Sandığı, Atatürk Orman Çiftliği krş. Birleşik kelimeler A. 31.22. Herhangi bir sözündeki bir kelimesi gelenekleşmiş olarak ayrı yazılır.* * *Birleşik kelimelerin dışında kalan atasözleri ve deyimler ayrı yazılır Akıl yaşta değil baştadır; akıntıya kürek çekmek, çam devirmek, çanak tutmak, gönlünden geçirmek, göz atmak, kulak asmak, kulak vermek, çantada keklik, devede kulak, kepçe kuyruk, yağlı kuyruk, yüz KELİMELERİN YAZILIŞIDilimize mal olmuş yabancı kökenli kelimeler, Türkçe’de söylendiği gibi yazılır inci, kent, kamu, duvar, merdiven, çamaşır, pencere, kitap, memleket, ceviz, iskele, banka, sigorta, hidrojen, operasyon, futbol, portakal, sandalye, elektrik, otomobil, parlâmenter, parlâmento, şu örneklerde söyleniş çoğunlukla değiştiği hâlde, yazılış korunmaktadır arozöz, beysbol, blender, briyantin, çikolata, entelektüel, firkateyn, fosseptik, ıskonto, kampus, master, mikser, mokasen, mönü, pound, şanjman, kökenli kelimelerin yazılışlarıyla ilgili bazı noktalar aşağıda ayrıca gösterilmiştir1. İki ünsüzle biten birtakım Arapça ve Farsça kökenli kelimelerin söylenişinde ünsüzler arasında bir ünlü türemiştir. Bu ünlü yazılışta da söyleyişte de belirtilir bahis < Arapça bahs, emir < Arapça emr, fikir < Arapça fikr, hüküm < Arapça hükm, ilim < Arapça ilm, keşif< Arapça keşf, nakil < Arapça nakl, nutuk < Arapça nutk, ömür< Arapça ömr, sabır < Arapça sabr, şahıs < Arapça şahs, şehir< Farsça şehr 'kent', zehir < Farsça zehr.Bu kelimeler ünlüyle başlayan bir ek veya etmek, edilmek, olmak, olunmak, eylemek yardımcı fiillerini aldıkları zaman türemiş olan ünlü, söylenişte de yazılışta da düşer bahse, emri, fikre, hükmün, nutku, ömrün, şahsı, şehre; keşfolunmak, nakletmek, şükretmek, seyredilmek, zehretmek, zikreylemek bk. Birleşik kelimeler A. 2.2. İki ünsüzle başlayan batı kökenli alıntılar, ünsüzler arasına ünlü konmadan yazılır francala, gram, gramer, gramofon, grup, kral, kredi, kritik, plân, pratik, problem, profesör, program, proje, propaganda, protein, prova, psikoloji, slogan, snop, spiker, spor, staj, stil, stüdyo, trafik, tren, bu tür birkaç alıntıda, söz başında veya iki ünsüz arasında bir ünlü türemiştir. Bu ünlü söylenişte de yazılışta da gösterilir iskarpin, iskele, iskelet, istasyon, istatistik, İçinde yan yana iki veya daha fazla ünsüz bulunan batı kökenli alıntılar, ünsüzler arasına ünlü konmadan yazılır alafranga, apartman, biyografi, elektrik, gangster, kilogram, orkestra, paragraf, program, İki ünsüzle biten batı kökenli alıntılar, ünsüzler arasına ünlü konmadan yazılır aks, film, form, lüks, modern, natürmort, risk, seks, slayt, Batı kökenli alıntıların içindeki ve sonundaki g ünsüzleri olduğu gibi korunur biyografi, diyagram, dogma, magma, monografi, paragraf, program; arkeolog, demagog, diyalog, filolog, jeolog, katalog, monolog, psikolog, Türkolog, coğrafya, fotoğraf ve topoğraf kelimelerinde g 'ler, ğ 'ye döner.* * *Aşağıdaki durumlarda batı kökenli kelimeler, özgün imlâları ile yazılırlar1. Ödünçlemeler Dilimize mal olmamış yabancı kelimeler by-pass İngilizce, center İngilizce, centrum Lâtince, check-up İngilizce, fuel oil İngilizce, pizza İtalyanca, ravioli İtalyanca, spaghetti İtalyanca.2. Bilim, sanat ve uzmanlık dallarında kullanılan bazı terimler cuprum, deseptyl, quercus, terminus Lâtin yazı sistemini kullanan dillerden alınma deyim ve sözler Veni, vidi, vici;-YABANCI ÖZEL ADLARIN YAZILIŞIArapça ve Farsça adların yazılışı1. Arap ve Fars kökenli bazı kişi adları hem Türkler hem de Araplar ve Farslar tarafından kullanılmaktadır. Bu tür adlar Türkler tarafından kullanıldığı zaman Türkçe söylenişlerine göre yazılırlarAhmet, Bedrettin, Fuat, Mehmet, Necmettin, Nizamettin, Ömer, Rıza, Saadettin. 2. Arapça ve Farsça yer adları Türkçe söylenişlerine göre yazılır Cezayir, Fas, Filistin, Mısır, Suudî Arabistan; Bağdat, Cidde, Erdebil, Halep, İsfahan, Şiraz, Tebriz, Trablusgarp-Lâtin yazı sistemini kullanan dillerdeki adların yazılışı1. Lâtin yazı sistemini kullanan dillerdeki özel adlar özgün imlâlarıyla yazılır Beethoven, Cervantes, Chopin, Byron, Rousseau, Shakespeare, Bologna, Buenos Aires, New York,Rio de Janerio, Yabancı özel adlardan türetilmiş akım adları Türkçe söylenişlerine göre yazılır Dekartçılık, Epikürcülük, Kalvenci, Kalvencilik, Kalvenizm, Kartezyenizm, Lüterci, Lütercilik, Marksçılık, Marksist, Batı kökenli kişi ve yer adlarının bir bölümü eskiden beri dilimizde Türkçe biçimiyle yerleşmiştir. Bu gibi özel adlar Türkçe söylenişlerine göre yazılır Napolyon, Şarlken, Şarl Demirbaş Şarl; Marsilya, Münih, Selânik, DEVLET VE TOPLULUKLARINDAKİ ÖZEL ADLARIN YAZILIŞI1. Türk devlet ve topluluklarındaki özel adlar ünlüler bakımından Türkiye Türkçesi’ndeki söyleyişe göre yazılır Azerbaycan, Özbekistan;Semerkant, Bakû, Bişkek; Samed Vurgun, Nebi Hazri, İslâm Kerimov, Abdürrauf Fıtrat2. Ünsüzlerin yazılışında, ilgili Türk topluluğundaki kullanıma uyulur Saparmurad Niyazov, Gasım Gasımzade, Cusupov, Joldasbekov, Kaydarov, beri Türkiye'de tanınmış olan şahsiyetlerin adları ülkemizde yaygınlaşmış imlâları ile yazılabilir Abdullah Tukay, Cengiz Türkçesi alfabesinde bulunmayan x “h” ile, w “v” ile, ñ “n” ile gösterilir Bahtiyar Baxtiyar Vahabzade, Muhtar Avezov Muxtar Awezov, Baykonur Baykoñur.
ek olan “de”, sözcüğe bitişik yazılır. cümleden çıkarınca cümle anlamsız bir hal alırörnek bahçede bir kedi var, tüm kıyafetlerimi evde olan dahi anlamındaki “de”, ayrı yazılır, cümleden çıkarınca cümle anlamsız bir hal sizin bahçe de bizimki kadar güzel. sizin ev de bizimki gibi 3 odalı. bağlaç olan ki ve ilgi zamiri olan ki ayırımıbağlaç eki olan ki ayrı yazılır, cümleden çıkarınca cümlenin anlamı pek şey biliyor ki konuşuyor, bilmem ki, demek ki, kaldı ki. ilgi zamiri olan ki bitişik yazılır, cümleden çıkarınca, cümle ya devrik hale gelir ya da apayrı ve kastedilmeyen bir anlam kazanırörnekevdeki hesap çarşıya uymaz, geceki yağmur ortalığı önemli ve temel yazım kuralları-tüm "şey"ler ayrı yazılır. her şey, bir şey herşey, birşey değil-birçok, birkaç, biraz, bugün, herkes bitişik gün, her bir, sağ ol ayrı yazılır. ya da aynen böyle ayrı yazılır. "ile" gibi bağlaçların sağına ya da soluna virgül gelmez; ben, 'ile' sen evdeyiz. benim'le', aşk yaşayamazsın. benim, 've' benim gibilerin kaderi...-peşi sıra gelen fiillerin, nesnelerin, efendime söyleyeyim isimlerin arasına virgül konur. yeni nesil ergen tayfası gibi sevgilinize mesaj atarmışcasına yazı yazmayın lütfen;acun medyanın yeni kralıdır. acun-medya arasına virgülaşk bir kadındır şaraptaki ateş misali hükümsüzdür. kadındır-şaraptaki arasına virgül - özel isimler konusuna değineceğim.*özel isimlere getirilen "-ler, -lar" çoğul ekinden sonra gelen ekler ayrılmaz. bkz türklerin geri kalma nedenleri*özel isme çekim ekinden önce bir yapım eki getirilmişse çekim eki ayrı yazılmaz. bkz türkçenin köklü bir dil olması*özel isimlere getirilen yapım ekleri ayrılmaz. *kurum ve kuruluş adlarından sonra getirilen çekim ekleri ayrılmaz. bkz türk dil kurumunabkz milli eğitim bakanlığına**burda istisnai bir durum vardır. bu durum kısaltmalarda geçerli değildir. tbmm'ye, tdk'ye- ayrıca-bazı kelimelerin doğru yazımıbirçok, birkaç, hiçbir şey, her biri, alaca karanlık, bilim kurgu, bir gün, bugün, pek çok, ya da, yanı sıra, aklı sıra, birdenbire, zavallı bir ygs birleşik kelimeler arasında herhangi bir ses olayı yoksa ayrı yazılır. bu kural bir kısmı için geçerli -> fark etmek->hak etmek eğer herhangi bir ses olayı varsa birleşik yazılır. -> hissetmek->kaybolmak ekşi sözlük kullanıcılarıyla mesajlaşmak ve yazdıkları entry'leri takip etmek için giriş yapmalısın.
Büyük Harflerin Kullanıldığı Yerler 1- .Cümle büyük harfle başlar Bahar en canlı mevsimdir. 2- Cümle içinde tırnak veya yay ayraç içine alınan cümleler büyük harfle başlar ve sonlarına uygun noktalama işareti nokta, soru, ünlem vb. konur Öğretmen Lütfen yerine otur.’ dedi. Not İki çizgi arasındaki açıklama cümleleri büyük harfle başlamaz Şu ilerdeki çocuk- uzun boylu olan- sınavdan tam puan almış. 3. İki noktadan sonra gelen cümleler büyük harfle başlar Apartmanın üzerindeki çocuk bağırıyordu Lütfen yardım edin! Not İki noktadan sonra cümle ve özel ad niteliğinde olmayan örnekler sıralandığında bunlar büyük harfle başlamaz Pazardan şunları aldım elma,armut, şeftali ... 4. Rakamla başlayan cümlelerde rakamdan sonra gelen kelime özel ad değilse büyük harfle başlamaz. 2009 yılında doğdu benim kızım. 5. Örnek niteliğindeki kelimelerle başlayan cümlede de ilk harf büyük yazılır. "Et-, ol-" fiilleri, dilimizde en sık kullanılan yardımcı fiillerdir. 6. Dizeler büyük harfle başlar Korkma! Sönmez bu şafaklarda yüzen al sancak Sönmeden yurdumun üstünde tüten en son ocak. Mehmet Akif Ersoy 7. Özel adlar büyük harfle başlar a. Kişi adlarıyla soyadları büyük harfle başlar Mustafa Kemal Atatürk, , Sait Faik Abasıyanık, Yunus Emre, Vilhelm Thomsen vb. b. Takma adlar da büyük harfle başlar. Muhibbi Kanuni Sultan Süleyman Kirpi Falih Rıfkı Atay c. Kişi adlarından önce ve sonra gelen unvanlar, saygı sözleri, rütbe adları ve lakaplar büyük harfle başlar. Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk Kaymakam Mehmet Bey Genç Osman d. Akrabalık adı olup lakap veya unvan olarak kullanılan kelimeler isimden önce de sonra da gelse büyük harfle başlar. Dayı Cemal hapisten çıkmış diye duydum Ayşe Hala mahallenin sevdiği yakını, akrabası olmayan biriydi. e. Akrabalık bildiren kelimeler küçük harfle başlar. Döndü ablamda yemek yerim. Sıdıka halamın evine gidelim. f. . Cümle içinde özel adın yerine kullanılan makam veya unvan sözleri büyük harfle başlar. Türkiye’ye gelen misafir heyeti Başbakan kabul etti. 8. Saygı bildiren sözlerden sonra gelen ve makam, mevki, unvan bildiren kelimeler büyük harfle başlar. Sayın Bakan Sayın Başkan, 9. Mektuplarda ve resmî yazışmalarda hitaplar büyük harfle başlar. Sevgili Ablacığım Değerli Dinleyiciler 10. Hayvanlara verilen özel adlar büyük harfle başlar. Boncuk bütün gün şömineni başında yattı. Bugün Karakaçan’ı hiç görmedim. 11. Millet, boy, oymak adları büyük harfle başlar. Japon Türk Kırgız Çepni 12. Dil ve lehçe adları büyük harfle başlar Rusça Oğuzca 13. Devlet adları büyük harfle başlar. Amerika Birleşik Devletleri Japonya 14. Din ve mezhep adları ile bunların mensuplarını bildiren sözler büyük harfle başlar. Hristiyanlık, Hristiyan Budizm, Budist Malikilik, Maliki 15. Din ve mitoloji ile ilgili özel adlar büyük harfle başlar. İlah Mikail Zeus Kibele Not “Tanrı, Allah, İlah” sözleri özel ad olarak kullanılmadıklarında küçük harfle başlar. Eski Mısır tanrıları Film aleminin ilahı. 16. Gezegen ve yıldız adları büyük harfle başlar. Dünya Satürn Güneş Not Dünya, güneş, ay kelimeleri gezegen anlamı dışında kullanıldıklarında küçük harfle başlar. Onu dünyalar kadar seviyordu. 17. Yer- yön bildiren sözler isimden önce gelirse büyük, kendi başına ya da isimden sonra gelirse küçük yazılır. Bugün Doğu Anadolu’ya gideceğim. Yarın da Anadolu’nun güneyine gitmeyi düşünüyorum. Yola çıkınca önce güneye sonra kuzeye yöneldim. Not Yer- yön bildiren sözcükler aidiyet ya da topluluk bildirirse büyük harfle başlar. Bu konuda Batı bizden farklı düşünüyor. Bence Doğu mistisizmi insanı başka dünyalara götürüyor. 18. Yer adları kıta, bölge, il, ilçe, köy, semt vb. büyük harfle başlar. Güneydoğu Anadolu Isparta Ünye Bahçelievler 19. Yer adlarında ilk isimden sonra gelen ve deniz, nehir, göl, dağ, boğaz vb. tür bildiren ikinci isimler büyük harfle başlar. Asya Yakası İstanbul Boğazı Curi Irmağı, Marmara Denizi Erciyes Dağı Van Gölü Zigana Geçidi. Not Özel ada dâhil olmayıp tamlama kuran şehir, il, ilçe, belde, köy vb. sözler küçük harfle başlar. Ordu ili Ünye ilçesi Çiçekpınar beldesi Çeltek köyü 20. Mahalle, meydan, bulvar, cadde, sokak adlarında geçen mahalle, meydan, bulvar, cadde, sokak kelimeleri büyük harfle başlar. Gölevi Mahallesi Ünye Meydanı Şehitler Bulvarı Altınyunus Sokak 21. Saray, köşk, han, kale, köprü, kule, anıt vb. yapı adlarının bütün kelimeleri büyük harfle başlar. Çankaya Köşkü Sinop Kalesi Galata Köprüsü 22. Yer bildiren özel isimlerde kısaltmalı söyleyiş söz konusu olduğunda, yer adının ilk harfi büyük yazılır. Başbakan Köşk’ten yönetiyor ülkeyi. Çankaya Köşkü Boğaz’dan İstanbul’u seyretmek bir başka güzel oluyor. İstanbul Boğazı 23. Kurum, kuruluş ve kurul adlarının her kelimesi büyük harfle başlar. Türk Dil Kurumu Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Devlet Malzeme Ofisi Millî Kütüphane 24. Kanun, tüzük, yönetmelik, yönerge, genelge adlarının her kelimesi büyük harfle başlar. Medeni Kanun Orta Öğretim Kurumları Yönetmeliği 25. Kurum, kuruluş, kurul, merkez, bakanlık, üniversite, fakülte, bölüm, kanun, tüzük, yönetmelik ve makam sözleri asılları kastedildiğinde büyük harfle başlar. Türk Dil Kurumu internet sayfasına girdim. Güzel bir dizayn ancak Kurumun bunu daha iyileştirmesi gerek. 26. Kitap, dergi, gazete ve sanat eserlerinin tablo, heykel, beste vb. her kelimesi büyük harfle başlar. Safahat Memleket Hikayeleri Hürriyet Yeni Asır Not Özel ada dâhil olmayan gazete, dergi, tablo vb. sözler büyük harfle başlamaz Tercüman-ı Ahval gazetesi, Türk Dili dergisi Halı Dokuyan Kızlar tablosu . Not-1 Kitap, makale, tiyatro eseri, kurum adı vb. özel adlarda yer alan kelimelerin ilk harfleri büyük yazıldığında ve, ile, ya, veya, yahut, ki, da, de sözleriyle mı, mi, mu, mü soru eki küçük harfle yazılır. Mai ve Siyah Suç ve Ceza Leyla ile Mecnun Turfanda mı, Turfa mı? Not-2 Özel adın tamamı büyük yazıldığında ve, ile, ya, veya, yahut, ki, da, de sözleriyle mı, mi, mu, mü soru eki de büyük harfle yazılır. MAİ VE SİYAH YA DEVLET BAŞA YA KUZGUN LEŞE 27. Ulusal, resmî ve dinî bayramlarla anma ve kutlama günlerinin adları büyük harfle başlar. Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı, Ramazan Bayramı Miraç Kandili Anneler Günü 28 . Kurultay, bilgi şöleni, çalıştay, açık oturum vb. toplantıların adlarında her kelimenin ilk harfi büyük yazılır. VI. Uluslararası Türk Dili Kurultayı, Türkçeyi Tanıtma Şöleni 29. Tarihî olay, çağ ve dönem adları büyük harfle başlar. İlk Çağ, Lale Devri Buzul Dönemi Servetifünun Dönemi’nin 30. Özel adlardan türetilen bütün kelimeler büyük harfle başlar. Türkleşmek Avrupalı Darvinci Ordulu Not Özel ad kendi anlamı dışında yeni bir anlam kazanmışsa büyük harfle başlamaz. acem Türk müziğinde bir perde hicaz Türk müziğinde bir makam nihavent Türk müziğinde bir makam amper elektrik akımında şiddet birimi jul fizikte iş birimi donkişotluk gereği yokken kahramanlık göstermeye kalkışma vb. 31. Para birimleri büyük harfle başlamaz. dolar kuruş yen 32. Özel adlar yerine kullanılan "o" zamiri cümle içinde büyük harfle yazılmaz. Bize şarkıyı o söyleyecekmiş. 33. Müzikte kullanılan makam ve tür adları büyük harfle başlamaz. Acemaşiran Acembuselik Bayati Hicazkâr Türkü 34. Yer, millet ve kişi adlarıyla kurulan birleşik kelimelerde sadece özel adlar büyük harfle başlar. Hindistan cevizi İngiliz anahtarı Van kedisi 35. Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adları büyük harfle başlar 29 Mayıs 1453 Salı günü 29 Ekim 1923 28 Aralık 1982’de göreve başladı. Okullar i 15 Haziran’da kapanacak. 36. Belirli bir tarihi belirtmeyen ay ve gün adları küçük harfle başlar. Bizim orada nisanın son haftalarında balığa gidilir. 37. Tabela, levha ve levha niteliğindeki yazılarda geçen kelimeler büyük harfle başlar. Giriş Çıkış Müdür Otobüs Durağı 5. Kat 38. Kitap, bildiri, makale ana başlıktaki kelimelerin tamamı, alt başlıktaki kelimelerin ise yalnızca ilk harfleri büyük olarak yazılır. 39. Kitap, dergi bulunan resim, çizelge, tablo altında yer alan açıklayıcı yazılar büyük harfle başlar. Açıklayıcı yazı, cümle niteliğinde değilse sonuna nokta konmaz. Birleşik Fiillerin Yazımı a. Kurallı birleşik fiiller bitişik yazılır Geliverdi Yüzebilir b. İsim + yardımcı fiil ile yapılan birleşik fiillerde, ilk kelime birleşme sırasında ses olayına ses düşmesi, türemesi maruz kalırsa bitişik yazılır. Birleşme sırasında ses olayı olmuyorsa ayrı yazılır. Yardım etti Ses olayı olmamış o yüzden ayrı yazılır. Kayıp oldu → kayboldu ı’ düşüyor o yüzden birleşik yazılır. His etmiş → hissetmiş s’ türemiş o yüzden birleşik yazılır. Birleşik İsimlerin Yazımı a. Ayrı Yazılanlar Birleşme sırasında kelimelerin hiç birisi anlam değişikliğine uğramıyorsa ayrı yazılır Dikenli balık Arı kuşu Sümüklü böcek Dağ elması Çam fıstığı El sabunu Tüp geçit Yer altı Birleşme sırasında sadece birinci kelimede anlam değişikli olursa yine ayrı yazılır Ateş balığı Köpek balığı Şeytan örümceği Küpe çiçeği Köpek üzümü Yılan taşı Not Çiçek dışında anlam taşıyan fakat çiçek adı gibi görenen bazı sözcükler bitişik yazılır. Baklaçiçeği renk Suçiçeği hastalık Sıçanotu arsenik Ağızotu barut b. Bitişik Yazılan Birleşik İsimler Ses düşmesine uğrayan birleşik isimler bitişik yazılırlar. Birbiri biri biri Kaynana kayın ana Nasıl ne asıl Pazartesi pazartesi Sütlaç sütlü aş Birleşme sırasında kelimelerin ikisi ya da sadece ikincisi anlam değişikliğine uğararsa bu tür kelimler bitişik yazılır. Aslanağzı çiçek Kuşburnu Ayşekadın fasulye Delibaş hastalık Kargaburun alet Kızılkanat balık Alinazik kebap Beştaş oyun Çapanoğlu üçkağıtçı eloğlu, hinoğlu, elkızı Bir veya iki ögesi emir kipiyle kurulan kalıplaşmış birleşik kelimeler bitişik yazılır Albeni Ateşkes Gelber Sallabaş Çekyat Kapkaç Örtbas Veryansın Yapboz -an/-en, -r/-ar/-er/-ır/-ir, -maz/-mez ve -mış/-miş sıfat-fiil ekleriyle kurulan kalıplaşmış birleşik kelimeler bitişik yazılır Cankurtaran Çöpçatan Dalgakıran Altıpatlar Barışsever Basınçölçer Çokbilmiş güngörmüş İkinci kelimesi -dı -di / -du / -dü, -tı / -ti / -tu / -tü kalıplaşmış belirli geçmiş zaman ekleriyle kurulan birleşik kelimeler bitişik yazılır Çıtkırıldım Gecekondu Her iki kelimesi de -dı -di / -du / -dü, -tı / -ti / -tu / -tü belirli geçmiş zaman veya -r /-ar /-er geniş zaman eklerini almış ve kalıplaşmış bulunan birleşik kelimeler bitişik yazılır Dedikodu Kaptıkaçtı biçerdöver konargöçer okuryazar Somut olarak yer bildirmeyen alt, üst ve üzeri sözlerinin sona getirilmesiyle kurulan birleşik kelimeler bitişik yazılır. gözaltı akşamüstü öğleüzeri ayaküzeri . İki veya daha çok kelimenin birleşmesinden oluşmuş kişi adları, soyadları ve lakaplar bitişik yazılır. Gülnihal Varol Abasıyanık Karaosmanoğlu Yedisekiz Hasan Paşa İki veya daha çok kelimeden oluşmuş il, ilçe, semt vb. yer adları bitişik yazılır Acıpayam Afyonkarahisar Şehir, köy, mahalle, dağ, tepe, deniz, göl, ırmak, su, çay vb. kelimelerle kurulmuş sıfat tamlaması ve belirtisiz isim tamlaması kalıbındaki yer adları bitişik yazılır. Yenişehir Ataköy Korukent Uludağ Kızılırmak Akçay Kişi adları ve unvanlarından oluşmuş mahalle, meydan, köy vb. yer ve kuruluş adlarında, unvan kelimesi sonda ise gelenekleşmiş olarak bitişik yazılıır. Davutpaşa Ertuğrulgazi ilçe, Necatibey cadde Ara yönleri belirten kelimeler bitişik yazılır güneydoğu kuzeybatı Dilimizde kural gereği ayrı yazılması gerektiği halde halk arasında kabul gördüğü için bitişik yazılan kelimeler vardır. TDK gelenkeselleşmiş kullanımları kurala aykırı olsa bile kabul eder. a. Baş’ sözünün kullanılması ile sıfat tamlaması oluşturup bileşik isim oluşturan sözcükler bitişik yazılır. Başbakan, başsavcı, başkomutan ... b. Başı’ sözünün lider, yönetici anlamına gelecek şekilde isim tamlaması oluşturması yoluyla ortay çıkan birleşik isimler bitişik yazılır. Subaşı, onbaşı, elebaşı .... c. Baba, bey, efendi hanım nine ...vb. sözlerle kurulan birleşik kelimeler bitişik yazılır. Ağababa, beyefendi, hanımanne ... ç. Biraz, b,rçok, birçoğu, birkaç, birtakım, harhangi, hiçbiri sözcükleri de kurala aykırı olmasına rağmen bitişik yazılır. Ev kelimesiyle kurulan birleşik kelimeler bitişik yazılır Aşevi Basımevi Huzurevi konukevi Polisevi Hane, name, zade kelimeleriyle oluşturulan birleşik kelimeler bitişik yazılır Çayhane Dershane Kahvehane Kanunname Amcazade -zede ile oluşturulmuş birleşik kelimeler bitişik yazılır Selzede Kazazede Farsça kurala göre oluşturulan sözler bitişik yazılır Cihanşümul ehlibeyi gayrimenkul gayrimeşru Kuvayımilliye Misakımillî Suikast hüsnüniyet Kanunda bitişik geçen veya bitişik olarak tescil ettirilmiş olan kuruluş adları bitişik yazılır. İçişleri Yükseköğretim Kurulu Açıköğretim Fakültesi Renk adlarıyla kurulan bitki, hayvan veya hastalık adları bitişik yazılır Karadut Alabalık bozayı mavihastalık Pekiştirmelerin Yazımı Pekiştirmeler bitişik yazılır. Sapasağlam, yepyeni, masmavi ... İkilemelerin Yazımı İkilemeler her koşulda ayrı yazılır. Araya virgül girmez. Güzel güzel, bata çıka, tıkır tıkır, konu komşu , zırt pırt ... Ek Fiilin Yazımı Ek fiil eklendiği kelimeye bitişik de ayrı da yazılabilir. Gelmiş i-di → gelmiş idi ek fiilin hikayesi Gelmiş i-di→ gelmişti ek fiilin hikayesi İle’nin Yazımı Dilimizde edat ya da bağlaç olarak kullanılan ile kendinden önceki kelimeye bitişik ya da kelimeden ayrı olarak yazılabilir. Annesi ile babasını evde bekliyormuş./ Annesiyle babasını evde bekliyormuş. Eve araba ile dönmeye karar verdi./ Eve arabayla dönmeye karar verdi. Mi’nin Yazımı Soru eki mi daima ayrı yazılır. Mi’den sonra ek gelirse mi’ye bitişik yazılır. Geldin mi? Okumuş mudur? Not mi bileşik kelimelerin arasında kullanılırsa iki kelimenin arasında ayrı yazılır. Vaz mı geçtin? De’nin Yazımı Dilimizde de iki farklı şekilde kullanılır. a. Hal eki olan –de, -da kelimeye bitişik yazılır. Ünsüz uyumuna uyar. Yani -de’, -te’ ye dönüşebilir. Defterimi okulda unutmuşum. Yazdıklarım bilgisayarda kayıtlı. b. Bağlaç olan de daima ayrı yazılır. Ünsüz uyumuna girmez. Okula ne de gitmeyeceğim. Ahmet de balığa gitmiş.
Nasıl Yazılır Sözlüğümüzde dolayında sözcüğün doğru yazılışı verilmiştir. A. Bitişik yazılan birleşik kelimeler Bitişik kelimeler Birleşik kelimeler, yazılış bakımından bitişik yazılanlar ve ayrı yazılanlar olmak üzere ikiye ayrılır. Bitişik yazılan birleşik kelimelere bitişik kelime adı verilir. Birleşik kelimeler aşağıdaki durumlarda bitişik kelime olurlar ve bitişik yazılırlar. 1. Ses düşmesine uğrayan birleşik kelimeler bitişik yazılır azletmek, azledilmek, emretmek, hükmetmek, hükmolunmak, kaybolmak, kaydedilmek, keşfetmek, keşfedilmek, küfretmek, nakletmek, neşretmek, neşrolunmak, sabretmek, seyretmek, şükreylemek, zikretmek krş. Birleşik kelimeler B. 1; Alıntı kelimelerin yazılışı 1. UYARI Bu kelimeler ünlüyle başlayan bir yardımcı fiil veya ek almadıkları zaman azil, defin, emir, hüküm, kayıp, keşif, meyil, nakil, sabır, vecit, zeyil, zikir şeklinde söylenir ve yazılır. UYARI Söyleyişte tonlulaşma şeklinde ses değişmesine uğrayanlar ayrı yazılır azat etmek, hamt etmek, derç etmek, iz'aç etmek, iktisap etmek, harp etmek. Bu örneklerde tonluluk söyleyişte belirtilir. affetmek, affolunmak, halletmek, hissetmek, hissedilmek, reddeylemek, reddolunmak, zannetmek, zemmetmek bk. Ünsüz düşmesi; krş. Birleşik Kelimeler B. 1. 4. İsim kısımları tek başına kullanılmayıp sadece etmek, olunmak yardımcı fiilleriyle kalıplaşan birleşik kelimeler bitişik yazılır ahzetmek, bahşetmek, bahşolunmak, hamletmek, hazfetmek, nez'etmek, rekzetmek, serdetmek. 5. Sonunda Arapçaya özgü gırtlak ünsüzü ayın ve hemze olan kelimeler etmek, olunmak fiilleriyle birleşik fiil kurduklarında bitişik yazılır defetmek, hal'etmek tahttan indirmek, katetmek, menetmek, menolunmak, tabetmek bk. Alıntı kelimelerde kesmeli yazılış. 6. Vurgusu son heceye kaymış birleşik kelimeler bitişik yazılır açıkgöz, anaerkil, ataerkil, babayiğit, bastıbacak, boşboğaz, büyükbaş hayvan, camgöz, cingöz, çınayaz, düztaban, elense, elverişli, günaydın, işveren, kafakol, Karagöz, karagöz balığı, küçükbaş hayvan, önayak olmak, paragöz, pisboğaz, tepegöz, tıknefes. Vurgusu son hecede bulunan ikilemeler de bitişik yazılır cırcır böceği, cızbız, civciv, çıtçıt, dırdır, fırfır, fısfıs, hımhım, hoşbeş, şıpşıp bir tür terlik, altüst etmek, yüzgöz olmak. 7. Eş anlamlı ikilemelerde vurgu normal olarak ikinci hecededir. Vurgusu ilk heceye kayan ikilemeler bitişik yazılır darmadağın, darmadağınık, darmaduman, karmakarışık krş. Birleşik kelimeler B. 7. 8. Kelimelerden biri veya ikisi, birleşme sırasında benzetme yoluyla anlam değişmesine uğrarsa bu tür birleşik kelimeler bitişik yazılır krş. Birleşik Kelimeler B. 2. a. Organ bildiren sözlerle kurulan bitki, hayvan, hastalık, alet, eşya, tarz ve yiyecek adları aslanağzı bitki, aslankuyruğu bitki, aslanpençesi bitki, ayıkulağı bitki, cinsaçı bitki, civanperçemi bitki, gelinparmağı üzüm, geyikdili bitki, horozgözübitki, horozibiği bitki, itburnu bitki, katırtırnağı bitki, kazayağı bitki, keçiboynuzu bitki, keçimemesi üzüm, keçisakalı bitki, kızkalbi bitki, koyungöbeğimantar, köpekayası bitki, kurtbağrı bitki, kuşburnu bitki, sığırödü bitki, tavşanbıyığı bitki, turnagagası bitki; açıkağız bitki, akkuyruk çay, alabaşbitki, altınbaş kavun, altıparmak palamut, beşbıyık muşmula, karabaldır bitki, topbaş bitki. danaburnu böcek, öküzburnu kuş; akbaş kuş, alabacak at, beşparmak deniz hayvanı, beşpençe deniz hayvanı, çakırkanat ördek, elmabaş tepeli dalgıç, iribaş kurbağa kurtçuğu, kababurun balık, kamçıkuyruk koyun, kamışkulak at, karabaş, karagöz balık, karakulak hayvan; haberci, kepçeburunyaban ördeği, kızılkanat balık, sarıağız balık, sarıgöz balık, sarıkulak balık, sarıkuyruk balık, tokmakbaş balık, uzunkuyruk kuş, yeşilbaş ördek. itdirseği arpacık; delibaş hastalık, karabacak hastalık, karataban hastalık. balıkgözü halka, deveboynu boru, domuzayağı çubuk, domuztırnağı kanca, horozayağı burgu, kargaburnu alet, keçitırnağı oyma kalemi, kedigözülâmba, leylekgagası alet, sıçankuyruğu törpü; baltabaş gemi gagaburun gemi, kancabaş kayık. ayıbacağı yelken tarzı, balıksırtı desen, civankaşı nakış, eşeksırtı çatı tarzı, kazkanadı oyun, kırlangıçkuyruğu işaret, koçboynuzu işaret, köpekkuyruğuspor, sıçandişi dikiş. dilberdudağı tatlı, hanımgöbeği tatlı, hanımparmağı tatlı, kadınbudu köfte, kadıngöbeği tatlı, kargabeyni yemek, kedidili bisküvi, tavukgöğsü tatlı, vezirparmağı tatlı. İlk ögesi organ adı olan şu örnekler de bitişik yazılır bağrıkara kuş, baldırıkara bitki, baştankara kuş, karnıkara börülce, sırtıkara balık, yanıkara hastalık. b. Eşya veya nesne bildiren sözlerle kurulan bitki, hayvan, tarz, yiyecek ve oyun adları acemborusu bitki, çayırsedefi bitki, çobançantası bitki, çobandüdüğü bitki, çobaniğnesi bitki, çobantarağı bitki, çobantuzluğu bitki, gelinfeneri bitki, güveyfeneri bitki, katranköpüğü mantar, keçisedefi bitki, kuşekmeği bitki, kuşyemi bitki, kuzgunkılıcı bitki, suibriği bitki, suoku bitki, suşeridi bitki, şeytanarabası uçuşan tohum, şeytanfeneri bitki, şeytantersi bitki, venüsçarığı bitki, yılanyastığı bitki. sazkayası balık, şeytaniğnesi hayvan, yılaniğnesi balık. balgümeci dikiş, beşikörtüsü çatı tarzı, turnageçidi fırtına. bülbülyuvası tatlı, kuşlokumu kurabiye. beştaş oyun, dokuztaş oyun, üçtaş oyun. c. İnsana özgü isim ve sıfatlarla kurulan bitki, hayvan ve eşya adları adayavrusu tekne, akşamsefası bitki, camgüzeli bitki, çadıruşağı bitki, çayırgüzeli bitki, çayırmelikesi bitki, gecesefası bitki, gündüzsefası bitki, saksıgüzeli çiçek, yalıçapkını kuş; bozbakkal kuş, bozyürük yılan, karadul örümcek, sarısabır bitki. ç. Benzetme yoluyla kurulan gök cisimlerinin adları Altıkardeş yıldız kümesi, Arıkovanı yıldız kümesi, Büyükayı yıldız kümesi, Demirkazık yıldız, Güneybalığı yıldız, Küçükaslan yıldız, Küçükayı yıldız kümesi, Kervankıran yıldız, Samanuğrusu yıldız kümesi, Samanyolu yıldız kümesi, Üçkardeş yıldız kümesi, Yedikardeş yıldız kümesi krş. Birleşik kelimeler B. 2. ğ. d. İnsan isimleriyle kurulan bitki, hayvan ve yemek adları alinazik kebap, ayşekadın fasulye, hafızali üzüm, havvaanaeli bitki, karafatma böcek, meryemanaeldiveni bitki. 9. -a, -e ve -ı, -i, -u, -ü ekleriyle yapılmış tasvir fiilleri, yardımcı fiil anlam değişmesine uğradığı için bitişik yazılır düşünebilmek, yapabilmek; uyuyakalmak; gidedurmak, yazadurmak; çıkagelmek, olagelmek, süregelmek; düşeyazmak, öleyazmak; açıvermek, alıvermek, gelivermek, gülüvermek, uçuvermek. Görmek yardımcı fiiliyle yapılan ve emir biçiminde kullanılan birleşik fiiller de bitişik yazılır düşmeyegör, ölmeyegör. Bilmek yardımcı fiiliyle yapılan ve kalıplaşmış olan alabildiğine kelimesi de bitişik yazılır. 10. Bir veya iki ögesi emir kipiyle kurulan kalıplaşmış birleşik kelimeler bitişik yazılır alaşağı etmek, albeni, ateşkes, çalçene, çalyaka, dönbaba, gelberi, incitmebeni, rastgele, sallabaş, sallasırt, sıkboğaz, unutmabeni; çekyat, geçgeç, kaçgöç, kapkaççı, örtbas, seçal self-servis, veryansın etmek, yapboz puzzle, yazboz. 11. -an/-en, -r/-ar/-er ve -maz/-mez ekleriyle kurulmuş sıfat-fiil gruplarından kalıplaşmış birleşik kelimeler gelenekleşmiş olarak bitişik yazılır ağaçkakan, ağrıkesen, ahmakıslatan, alaybozan, boğazkesen, böcekkapan, buzkıran, cankurtaran, çobanaldatan, çöpçatan, dalgakıran, dalkıran, dalkurutan, damardaraltan, damargenişleten, demirkapan, elöpen, etyaran, fındıkkıran, filizkıran, gelinboğan, gökdelen, günebakan, ordubozan, oyunbozan, saçkıran, yelkovan, yolgeçen, yolkesen; akımtoplar, alkolölçer, altıpatlar, amperölçer, asitölçer, aynabakar, barışsever, basınçölçer, betonkarar, bilgisayar, bilgiyazar, çoksatar, dilsever, eğimölçer, füzeatar, gazölçer, özezer, özsever, pürüzalır, sanatsever, tekerçalar, uçaksavar, yurtsever; baştanımaz, değerbilmez, etyemez, hacıyatmaz, kadirbilmez, kargasekmez, karıncaezmez, karıncaincitmez, kuşkonmaz, külyutmaz, sugeçirmez, tanrıtanımaz, töretanımaz, varyemez, vurdumduymaz krş. Birleşik kelimeler B. 3. 12. -dı -di /-du / -dü, -tı/ -ti /-tu /-tü ekiyle kurulan kalıplaşmış birleşik kelimeler bitişik yazılır albastı, ciğerdeldi, çıtkırıldım, dalbastı, fırdöndü, gecekondu, gündöndü, günindi, hünkârbeğendi, imambayıldı, karyağdı, kaşbastı, kedibastı, kolbastı, külbastı, mirasyedi, papazkaçtı, serdengeçti, şıpsevdi, toprakbastı, zıpçıktı; eltieltiyeküstü desen. 13. Her iki ögesi de -dı -di /-du /-dü, -tı /-ti /-tu /-tü veya -r /-ar /-er eklerini almış ve kalıplaşmış bulunan birleşik kelimeler bitişik yazılır dedikodu, kaptıkaçtı, oldubitti, uçtuuçtu oyun; biçerbağlar, biçerdöver, göçerkonar, kazaratar, konargöçer, okuryazar, uyurgezer, yanardöner, yüzergezer. Aynı yapıda olan çakaralmaz kelimesi de bitişik yazılır. 14. Hayvan, bitki, organ ve çeşitli nesne adlarıyla kurulan ve içinde renklerden birinin adı veya renk sözü geçmeyen renk adları bitişik yazılır baklaçiçeği, balköpüğü, camgöbeği, devetüyü, fildişi, gülkurusu, güvercinboynu, güvercingöğsü, kazayağı, kavuniçi, kazboku, kızılşap, narçiçeği, ördekbaşı, ördekgagası, tavşanağzı, tavşankanı, turnagözü, vapurdumanı, vişneçürüğü, yavruağzı krş. Birleşik kelimeler B. 4. Örneklerden sonra renk sözü kullanılırsa bu söz ayrı yazılır devetüyü rengi, fildişi rengi, gülkurusu rengi. 15. Renk adlarıyla kurulan ve bitki, hayvan veya hastalık türlerinden birini gösteren birleşik kelimeler bitişik yazılır akağaç, akçaağaç, akdarı, akdiken, akkavak, akmantar, aksöğüt, alacamenekşe, alaçam, karaağaç, karacaot, karaçalı, karadut, kızılağaç, sarıağaç, sarıçiçek; akbalık, akkefal, alabalık, sarıbalık; akdoğan, akkuş, alacabalıkçıl, alacakarga, alakarga, beyazsinek, bozayı, karakuş, karasinek; aksu, akbasma, karahumma, kızılyara, mavihastalık, maviküf. 16. Somut olarak yer bildirmeyen üst ve üzeri sözlerinin sona getirilmesiyle kurulan birleşik kelimeler bitişik yazılır akşamüstü, akşamüzeri, ayaküstü, ayaküzeri, bayramüstü, gerçeküstü, ikindiüstü, olağanüstü, öğleüstü, öğleüzeri, suçüstü, yüzüstü. Somut olarak yer bildirmeyen alt sözüyle kurulan birleşik kelimeler de bitişik yazılır ayakaltı, bilinçaltı, gözaltı, şuuraltı krş. Birleşik kelimeler B. 16. 17. İki veya daha çok kelimenin birleşmesinden oluşmuş kişi adları, soyadları ve lâkaplar bitişik yazılır Alper, Aydoğdu, Birol, Gülnihal, Gülseren, Gündoğdu, Şenol, Varol; Abasıyanık, Adıvar, Atatürk, Gökalp, Güntekin, İnönü, Karaosmanoğlu, Tanpınar, Yurdakul; Boynueğri Mehmet Paşa, Tepedelenli Ali Paşa, Yirmisekiz Çelebi Mehmet, Yedisekiz Hasan Paşa. 18. İki veya daha çok kelimeden oluşmuş Türkçe yer adları bitişik yazılır Çanakkale, Gümüşhane; Acıpayam, Pınarbaşı, Şebinkarahisar; Beşiktaş, Kabataş. Şehir, kent, köy, mahalle, dağ, tepe, deniz, göl, ırmak, su vb. kelimelerle kurulmuş sıfat tamlaması ve belirtisiz isim tamlaması kalıbındaki yer adlarında birinci kelime tek başına söz konusu yer adını ifade edemiyorsa bu tür yer adları bitişik yazılır Akşehir, Eskişehir, Suşehri, Yenişehir; Atakent, Batıkent, Konutkent, Korukent, Çengelköy, Sarıyer, Yenimahalle; Karabağ, Karadağ, Uludağ; Kocatepe, Tınaztepe; Akdeniz, Karadeniz, Kızıldeniz; Acıgöl; Kızılırmak, Yeşilırmak; İncesu, Karasu, Sarısu, Akçay krş. Birleşik kelimeler B. 9. 19. Şahıs adları ve unvanlarından oluşmuş mahalle, meydan, köy vb. yer ve kuruluş adlarındaki unvan grubu; unvan kelimesi sonda ise, gelenekleşmiş olarak bitişik yazılır Abidinpaşa, Bayrampaşa, Davutpaşa, Ertuğrulgazi, Kemalpaşa ilçesi; Necatibey Caddesi, Mustafabey Caddesi, Gazi Osmanpaşa Üniversitesi bk. Birleşik kelimeler B. 10. 20. Ait olduğu dilde bitişik yazılan yabancı yer adları Türkçede de bitişik yazılır Düsseldorf, Fontainebleau, Nürnberg, Neustadt, Schwarzwald krş. Birleşik kelimeler B. 13. Ait olduğu dilde, içinde çizgi bulunan yabancı yer adları Türkçede de çizgili olarak yazılır Ile-de-France, Saint-Bernard, Saint-Gothard. 21. Ara yönleri belirten kelimeler bitişik yazılır güneybatı, güneydoğu, kuzeybatı, kuzeydoğu. 22. Senet, çek vb. ticarî belgelerde geçen sayılar bitişik yazılır ikiyüzellialtımilyarbeşyüzyirmibeşmilyonyediyüzellibin lira krş. Birleşik kelimeler B. 18. 23. Bunlardan başka dilimizde her iki ögesi de aslî anlamını koruduğu hâlde yaygın bir şekilde gelenekleşmiş olarak bitişik yazılan kelimeler de vardır. a. Baş sözüyle oluşturulan sıfat tamlamaları başağırlık, başbakan, başçavuş, başeser, başfiyat, başhekim, başhemşire, başkahraman, başkarakter, başkent, başkomutan, başköşe, başmüfettiş, başöğretmen, başparmak, başpehlivan, başrol, başsavcı, başşehir, başyazar. b. Bir topluluğun yöneticisi anlamındaki başı sözüyle oluşturulan belirtisiz isim tamlamaları ahçıbaşı, binbaşı, çarkçıbaşı, çeribaşı, elebaşı, mehterbaşı, onbaşı, ustabaşı, yüzbaşı. c. Oğlu, oğulları, kızı sözleriyle oluşturulan belirtisiz isim tamlamaları Caferoğlu, Karaosmanoğlu, Topaloğlu, Orazbeykızı; Aydınoğulları, Candaroğulları, Osmanoğulları; çapanoğlu, dayıoğlu, eloğlu, halaoğlu, hinoğluhin, amcakızı, elkızı. ç. Ağa, bey, efendi, hanım, nine vb. sözlerle kurulan birleşik kelimeler ağababa, ağabey, beyefendi, efendibaba, hanımanne, hanımefendi, hacıağa, hanımnine, hıyarağalık, kadınnine, paşababa. d. Dal sözüyle oluşturulan sıfat tamlamaları dalkavuk, dalkılıç, daltaban, daluyku. e. Açıortay, adamkökü, adamotu, âdemotu, ağırbaşlı, ağırcanlı, ağırkanlı, ahududu, akarsu, akaryakıt, akciğer, akkor, aksakal, aktöre, akyuvar, alyuvar, anamal, anaokulu, anapara, anayasa, anneanne, atardamar, atarkanal, atasözü, aybaşı, ayçiçeği, ayçöreği, babaanne, basmakalıp, başıboş, başıbozuk, başıkabak, başörtü, başvurmak, beşibiryerde, bilirkişi, bindallı, birdenbire, birdirbir, birtakım, bozkır, bugün, buzdolabı, çeşitkenar, çiftetelli, delikanlı, demirbaş, denizaltı, denizaşırı, derebeyi, derebeylik, dereotu, dışbükey, dikdörtgen, dipnot, doludizgin, dolunay, dörtkenar, dörtnal, dörtnala, düzayak, ebekuşağı, ebemkuşağı, enikonu, erbaş, eşkenar, etobur, gelişigüzel, giderayak, gökyüzü, gözyaşı, günaşırı, güvenoyu, halkoyu, hayhay, içbükey, içgüdü, içtepi, içyağı, ikizkenar, ilkbahar, ilkokul, ilköğrenim, ilköğretim, ilkyaz, ipucu, kabataslak, kahverengi, kamuoyu, karaciğer, karekök, kartopu, kasımpatı, kenarortay, kelaynak, kongövde, külhanbeyi, külhanbeylik, külkedisi, milletvekili, murdarilik, omurilik, ortaokul, otobur, öngörmek, öngörü, önsezi, öteberi, özdeyiş, paralelkenar, pekâlâ, pekiyi, sacayağı, sacayak, sadeyağ, sağduyu, sağyağ, semizotu, serinkanlı, sıcakkanlı, sıkıyönetim, sıradağ, sıradağlar, sivrisinek, soğukkanlı, sonbahar, soyadı, sütana, sütanne, sütbaba, sütkardeş, sütnine, sütoğul, takımada, takımyıldız, tekdüze, tepetakla, tepetaklak, tereyağı, tıpkıbasım, tıpkıçekim, toplardamar, topyekûn, tozpembe, varoluş, varsayım, vazgeçmek, yanardağ, yarıçap, yarımada, yarıyıl, yavrukurt, yerküre, yeryüzü, yılbaşı, yöneylem, yüznumara, yüzyıl, zeytinyağı kelime ve deyimleri de gelenekleşmiş ve yaygınlaşmış olarak bitişik yazılır. UYARI Vazgeçmek birleşik fiili, mi soru ekiyle birlikte kullanıldığı zaman ayrı yazılır Vaz mı geçtin? f. Biraz, birazı, birkaç, birkaçı, birtakım, birçok, birçoğu, hiçbir, hiçbiri, herhangi belirsizlik sıfat ve zamirleri de gelenekleşmiş olarak bitişik yazılır. 24. Hane kelimesiyle Farsça kurala göre oluşturulan birleşik kelimeler bitişik yazılır çayhane, dershane, eczahane, hastahane, kahvehane, pastahane, postahane, süthane, yatakhane, yazıhane, yemekhane bk. Ünsüz düşmesi. UYARI Dershane, eczahane, hastahane, pastahane, postahane gibi sözlerde hane kelimesindeki h'nin yazılmaması doğru değildir. 25. Perver ve perest kelimeleriyle Farsça kurala göre oluşturulan birleşik kelimeler bitişik yazılır hamiyetperver, hürriyetperver, misafirperver, vatanperver; ateşperest, hayalperest, menfaatperest. 26. Zade kelimesiyle Farsça kurala göre oluşturulan birleşik kelimeler bitişik yazılır Recaîzade, Resülzade, Sami Paşazade, Sümbülzade, Vahapzade; amcazade, dayızade, teyzezade. 27. Name kelimesiyle Farsça kurala göre oluşturulan birleşik kelimeler bitişik yazılır beyanname, davetname, kanunname, pendname, seyahatname, siyasetname; Battalname, Oğuzname. 28. Farsça kurala göre oluşturulan isim ve sıfat tamlamaları ile kalıplaşmış diğer ibareler bitişik yazılır cürmümeşhut, dârıdünya, ehlibeyt, ehlisalip, ehlivukuf, ehvenişer, erkânıharp, fecrisadık, gayriahlâkî, gayriciddî, gayriinsanî, gayrikabil, gayrimenkul, gayrimeşru, gayrimuntazam, gayrimüslim, gayrisafi, gayrisıhhî; asgarımüşterek, hüsnühat, hüsnükabul, hüsnükuruntu, hüsnüniyet, suiistimal, suikast, suiniyet; hamdüsena, hercümerç, meddücezir, methüsena, tarumar; âlemşümul, âlicenap, gülfidan, mevlithan, sahipkıran; anbean, keşmekeş, özbeöz, yüzbeyüz; pürhiddet, pürmelâl. 29. Arapça kurala göre oluşturulan tamlamalar ve kalıplaşmış diğer ibareler bitişik yazılır aliyyülâlâ, ceffelkalem, dârülâceze, dârülfünun, daüssıla, fevkalâde, fevkalbeşer, hayrülhalef, hıfzıssıhha, hüvelbaki, şeyhülislâm, tahtelbahir, tahteşşuur; aleykümselâm, Allahüâlem, bismillâh, fenafillâh, fisebilillâh, hafazanallah, inşallah, maşallah, mintarafillâh, velhâsıl, velhâsılıkelâm. 30. Müzikte kullanılan makam adları bitişik yazılır acembuselik, hisarbuselik, muhayyerkürdî. Ancak bir sıfatla oluşturulan usul adlarında sıfat ayrı yazılır ağır aksak, yürük aksak, yürük semaî. 31. Kanunda bitişik geçen veya bitişik olarak tescil ettirilmiş olan kuruluş adları bitişik yazılır İçişleri, Dışişleri, Genelkurmay, Yükseköğretim krş. Birleşik kelimeler B. 21. *** Bugüne kadarki imlâ kılavuzlarında yer alan; ancak, birleşik kelimeler konusuna girmeyen pekiştirmeli sıfatların da bitişik yazılması gerektiği unutulmamalıdır apaçık, apak, büsbütün, çepçevre, çepeçevre, çırçıplak, çırılçıplak, dümdüz, düpedüz, gömgök, güpegündüz, kapkara, kupkuru, paramparça, sapsağlam, sapasağlam, sapsarı, sırsıklam, sırılsıklam, sipsivri, yemyeşil. *** Yabancı dillerden geçen ön ek veya edatlar bitişik yazılır alelhusus, alelâcele, bîçare, bilâistisna, bililtizam, bilvesile, bîvefa, ilelebet, lâdinî, lâkayt, naçar, namağlûp, namevcut, namüsait, namütenahi; devalüasyon, konfederasyon, koordinasyon, Panislâmizm, Panturanizm, Pantürkizm, reorganizasyon, reprodüksiyon, sürrealizm. Oto, tele, matik ögeleriyle kurulan alıntılar da bitişik yazılır otobiyografi, otokritik, telekart, telekız, telekonferans, bankamatik. *** Arapça ve Farsça kelimelerle veya bu dillerin kurallarıyla oluşturulmuş tamlamalar ve kalıplaşmış ibareler; eski metinlerin yayımında, alıntılarda ve bilimsel yayınlarda, bilimsel yöntemlere uyularak yazılabilir Devlet-i Osmaniye, Kur’ân-ı Kerim, Recaî-zade, sarf-ı Türkî, tahte’ş-şu’ur, Ahd-i atik, ehl-i vukuf, ehven-i şer; dârü'l-aceze, tahte'ş-şu'ur, hamiyyet-perver, hayal-perest, sahip-kıran, Hurşid-name, bî-vefa, lâ-dinî, na-mütenahî, bilâ-vasıta.
yazım kuralları ayrı ve bitişik yazılanlar
